Giải bài tập Công nghệ 8: An toàn điện.

Câu hỏi: Vì sao xảy ra tai nạn điện?

Trả lời: Ở đây chỉ xét tai nạn điện xảy ra đối với cơ thể con người, còn tai nạn điện xảy ra khi dây bị quá tải hay ngắn mạch làm cháy nhà ta không xét đến trong bài này.

Tai nạn điện xảy ra do một trong các nguyên nhân sau:

1. Do chạm vào vật mang điện:

- Chạm trực tiếp vào dây điện trần hoặc day dẫn hở phân cách điện, ổ điện:

+ Trẻ em dùng vật dẫn điện chọc vào ổ điện: Nếu chọc vào lỗ nối với dây pha thì rất nguy hiểm; nếu chọc vào lỗ nối với dây trung hòa cũng nguy hiểm khi đường dây trung hòa của thành phố bị đứt hoặc các pha điện thành phố không cân nhau thì dây trung hòa vẫn có thể gây tai nạn cho người.

+ Ở một số vùng, người dân cho điện thành phố vào đây trần (không có vỏ bọc cách điện) để căng quanh ruộng, vườn, ... để chống chuột hoặc trộm đã gây ra tử vong cho những người chạm vào dây điện.

+ Dùng dụng cụ không có tay cầm cách điện để sưa chữa khi mạch vẫn có điện, không có thiết bị bảo vệ an toàn khi sửa chữa như găng tay bằng cao su, ủng cách điện, giá cách điện, thảm cao su.

- Sử dụng các đồ dùng điện bị rò điện ra vỏ kim loại: bàn là, quạt, ấm đun nước, lò vi sóng, ... Trong thực tế, thời gian qua cả nước có vài trăm trạm rút tiền tự động bị rò điện và đã có trường hợp gây ra tử vong. Một số cột điện rò điện đã xảy ra vài trường hợp tử vong cho người chạm vào cột hoặc ở gần cột khi trời mưa.

- Phơi quần áo ướt trên dây phơi bằng kim loại căng giữa các bức tường trong khi tường ẩm, bị rò điện do dây dẫn ngầm trong tường bị hỏng vỏ cách điện. Đã có trường họp xảy ra tử vong do dây điện vắt qua dây phơi khăn mặt trong khi lớp cách điện của dây điện bị kém làm điện rò ra dây phơi.

2. Do vi phạm khoảng cách an toàn đối với lưới điện cao áp và trạm biến áp:

- Nhà gần đây diện cao áp dưới khoảng cách an toàn cho phép, khi người đứng trên khoảng cao của nhà có thể bị điện cao áp phóng gây tử vong.

- Trẻ em leo lên cột điện cao áp để bắt chim (trong thực tế đã có trường hợp xảy ra tai nạn).

- Thả diều gần đường dây điện cao áp, nếu dây diều bị ẩm cũng bị phóng điện xuống người cầm dây.

3. Đến gần dây dẫn có điện bị đứt rơi xuống đất: Khi mưa bão nhiều khi dây điện bị đứt rơi xuống đất làm cho người ở khu vực gần đường dây bị tai nạn. Trong thực tế đã xảy ra nhiều trường hợp tử vong do dây điện bị đứt rơi xuống đất. Khi dây có điện áp cao rơi xuống đất, nếu người đứng gần chỗ dây tiếp đất thì chỗ đất giữa hai chân có sự chênh lệch điện áp (điện áp bước) nên người bị điện giật.

Câu hỏi: Muốn đảm bảo an toàn điện cho mọi người trong nhà ta phải làm gì?

Trả lời: Muốn đám bảo an toàn điện cho mọi người trong nhà ta phải lắp aptomat chống giật (tên chính xác là:”Cầu dao chống dòng rò: Earth leakage Circuit breaker viết tắt: ELCB”) cho toàn bộ mạng điện trong nhà ngay tại bảng điện chính chỗ đường dây điện thành phố dẫn vào nhà. Có aptomat chống giật thì khi có ai chạm vào đường dây điện là aptomat cắt toàn bộ điện dẫn vào nhà, nếu bình nước nóng bị rò điện thì aptomat cũng cắt điện nên không nguy hiểm cho người sử dụng. Aptomat chống giật cũng ngắt điện khi xảy ra hiện tượng quá tải hay ngắn mạch như aptomat thường (tùy theo dòng điện làm việc: 10A, 15A, 20A, ... ) nhưng khi có dòng rò 30mA là aptomat ngắt điện vì vậy không nguy hiểm cho người (dòng điện nguy hiểm cho người là 40mA).

Câu hỏi: Ngoài aptomat chống giật, em cho biết các biện pháp đề đảm bảo an toàn điện?

Trả lời: Các biện pháp để đảm bảo an toàn điện:

Dùng băng dính cách điện bọc kín những chỗ dây dẫn hoặc kim loại có điện bị hở. Khi dùng băng dính cách điện cũng phải chú ý dùng băng dính tốt vì trên thị trường có loại băng dính làm nhái hàng chính phẩm; loại này không dính lắm, khi quấn ra ngoài dây điện nước vẫn có thể thấm vào làm rò điện ra ngoài.

Khi tay ướt không chạm tay vào phích cắm, công tắc, ... các thiết bị điều khiển điện.

Thường xuyên kiểm tra đồ dùng điện bằng đồng hồ đồ điện. Khi kiểm tra đồ dùng điện không dùng bút thử điện loại thông mạch vì dùng bút thông mạch thì bao giờ bút cũng sáng nếu đầu bút đặt vào vỏ đồ dùng điện bằng kim loại hoặc nhựa khi đang cắm điện mặc dù điện không rò ra vỏ. Bút thử điện thông mạch loại nhạy để cách dây pha của điện thành phố khoảng 6 ÷15cm là bút đã sáng mặc dù không khí khô. Nhiều người tuy học cao nhưng cũng không hiểu điều này nên nói rằng điện dẫn qua không khí vì vỏ bọc cách điện của dây dẫn bị nứt, không khí có bụi bẩn hoặc ẩm vì có hơi nước. Thực ra ở đây bút thử điện thông mạch sáng là do hiện tượng cảm ứng, dù dây có vỏ bọc cách điện tốt thì bút thử điện cũng vẫn sáng. Khi để bút thử điện thông mạch trước màn hình ti vi bằng thủy tinh 40 ÷ 60cm, cách vỏ đèn ống 5 ÷ 6cm (xa hai đầu cực đèn ống) là bút thử điện thông mạch sáng, chẳng lẽ dòng điện qua được vỏ thủy tinh của màn hình và đèn ống! Khi kiểm tra đồ dùng điện tiêu dùng bút thử điện thường thì nhiều khi dụng cụ không rò điện nhưng bút thử điện vẫn sáng, đây là hiện tượng cảm ứng của điện xoay chiều ra vỏ. Nếu bút sáng ít là do cảm ứng, nếu bút sáng rực lên mới là rò điện ra vỏ.

- Nối đất các thiết bị, đồ dùng điện: Do hiện tượng cảm ứng nên ở vỏ các thiết bị điện, đồ dùng điện có nhiễm điện. Vì vậy các phích cắm của các thiết bị điện thường có thêm một chân để tiếp vào dây nối đất ở ổ cắm. Nhưng ở Việt Nam ổ cắm thường không nối đất vì vậy các thiết bị điện như; máy giặt, tủ lạnh, bình nước nóng, máy điều hòa,... cần nối vỏ với dây tiếp đất.

- Không vi phạm vào gần hơn khoảng cách an toàn lưới điện cao áp theo quy định: không xây nhà gần hơn khoảng cách an toàn; không thả diều gần đường dây điện: không leo lên cột điện; không đứng gần cột điện cao thế, máy biến áp của trạm điện hoặc dây chằng giữ cột cao thế; không tắm mưa dưới đường dây điện cao thế.

- Dùng đồ dùng điện cấu tạo an toàn về điện. Hiện nay, trên thị trường có loại bếp điện cấu tạo rất nguy hiểm:

+ Dây đốt nóng đặt trong rãnh đất chịu nhiệt nhưng không có gì định vị cho dây đốt nóng nên nó dễ bồng lên và chạm vào nồi, xoong đặt bên trên.

+ Dây truyền điện vào bếp hai đầu có phích cắm: Một phích cắm vào ổ điện, một phích cắm vào bếp nên nếu đang dùng bếp không may phích cắm vào bếp tuột ra thì hai đầu phích có điện, rất nguy hiểm khi chạm vào người, nếu chạm vào vật dẫn diện sẽ gây ra đoản mạch và cháy đường dây điện nếu trong mạch không có cầu chì hay aptomat.

+ Không để dây điện chạm vào dây phơi hoặc dây căng ri-đô vì có thể rò điện nếu vỏ cách điện của dây kém do cọ xát với dây kim loại.

Câu hỏi: Em cho biết khi sửa chữa điện phải làm những gì để đảm bảo an toàn?

Trả lời: Các biện pháp đảm bảo an toàn khi sửa chữa điện:

- Trước khi sửa chữa mạch điện phải cắt điện bằng cách rút nắp cầu chì, tắt cầu dao, tắt aptomat dẫn điện đến khu vực sửa chữa.

- Trước khi chữa thiết bị hay đồ dùng điện phải rút ra khỏi mạch điện. Đối với một số thiết bị điện có tụ điện trị số cao ở trong thì khi rút ra khỏi mạch điện, ở trong thiết bị vẫn có điện một thời gian nữa (tụ trong một số đèn chụp ảnh còn điện áp cao đến 250V trong khoảng vài giờ).

- Khi sửa chữa điện phải có các thiết bị chuyên dùng để đảm bảo an toàn:

+ Các dụng cụ cầm tay: Kìm, tua vít, kéo, dao, cờ lê, ... phải có tay cầm cách điện.

+ Nếu có điều kiện thì trang bị thêm: Đế cách điện để đứng lên làm việc, thảm cao su cách điện, găng tay cao su cách điện, giày cao su cách điện. Nếu không có đế hoặc thảm cao su cách điện có thể thay bằng ghế nhựa khô, lót mặt ghế bằng tấm nhựa khô.

+ Có đồng hồ đo để kiểm tra sự rò điện. Nếu không có bút thử điện thì khẽ chạm nhẹ lưng ngón tay (phía có móng tay) vào vật để kiểm tra việc rò điện (hình 3.1). Dùng lưng ngón tay an toàn hơn dùng mặt ngón tay vì:

+ Lưng ngón tay da dày hơn mặt ngón tay.

+ Dùng lưng ngón tay thì nếu có điện nó phản xạ làm ngón tay co lại nhưng không cầm vào vật, nếu dùng mặt ngón tay thì khi ngón co vào sẽ cầm chặt lấy vật có điện.

Nhưng cách này chỉ dùng cho những người làm nghề điện có da tay dày và quen với việc sửa chữa điện, các em học sinh không nên dùng tay để kiểm tra xem vật có bị rò điện không.