Đất nước trên con đường đổi mới (1985 - 1991).

1. Đường lối đổi mới xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ
 
Đổi mới là để khắc phục khó khăn, vượt qua cuộc khủng hoảng của chủ nghĩa xã hội, đưa cách mạng xã hội chủ nghĩa tiến lên. Đại hội toàn quốc của Đảng lần thứ VI (12/1986) đề ra đường lối đổi mới. Đổi mới về kinh tế đi đôi với đổi mới chính trị, trọng tâm là đổi mới kinh tế.

* Đổi mới về kinh tế: Xây dựng nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần, theo định hướng xã hội chủ nghĩa, vận động theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước, nhằm phát huy sức mạnh của các thành phần kinh tế, đồng thời đặt ra yêu cầu cải tạo quan hệ sản xuất, cải tạo đi đôi với sử dụng và phải nhằm làm cho quan hệ sản xuất phù hợp với tính chất và trình độ của lực lượng sản xuất, có tác dụng thúc đẩy lực lượng sản xuất phát triển.
 
- Nâng cao nhận thức về chủ nghĩa xã hội khoa học, trước tiên về đặc điểm thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa ở nước ta là cả một thời kỳ lịch sử lâu dài, khó khăn, trải qua nhiều chặng, mà xác định đúng phương hướng nhiệm vụ, mục tiêu kinh tế - xã hội cho chặng đường đầu tiên (phải trong nhiều kế hoạch 5 năm).
 
- Nhiệm vụ, mục tiêu của chặng đường đầu tiên là “ổn định tình hình kinh tế - xã hội, tiếp tục xây dựng những tiền đề cần thiết cho việc đẩy mạnh công nghiệp hóa trong chặng đường tiếp theo”. Trước mắt, trong 5 năm (1986 - 1990) phải tập trung sức người, sức của thực hiện những nhiệm vụ, mục tiêu của Ba chương trình kinh tế: Lương thực - thực phẩm, hàng tiêu dùng và hàng xuất khẩu.
 
* Đổi mới về chính trị: Dân chủ hóa xã hội với quan điểm “Lấy dân làm gốc”; đổi mới nội dung phương thức hoạt động của các đoàn thể quần chúng theo phương châm “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra”, coi đó là nền nếp hàng ngày của xã hội mới, thể hiện chế độ nhân dân lao động tự quản lý lấy Nhà nước của mình.
 
2. Thành tựu và hạn chế trong bước đầu thực hiện đường lối đổi mới (1986 -1991)

1. Thành tựu

Thành tựu đầu tiên là trên lĩnh vực kinh tế, đạt được trong việc thực hiện các mục tiêu Ba chương trình kinh tế.
 
* Về lương thực - thực phẩm từ chỗ thiếu ăn triền miên, đến năm 1990, đã đáp ứng nhu cầu trong nước, có dự trữ và xuất khẩu, góp phần quan trọng ổn định đời sống nhân dân và thay đổi cán cân xuất nhập khẩu. Sản xuất lương thực năm 1988 đạt 19,50 triệu tấn vượt năm 1987 hơn 2 triệu tấn, năm 1989 đạt 21,40 triệu tấn.
 
- Hàng hoá trên thị trường, nhất là hàng tiêu dùng dồi dào đa dạng, có nhiều tiến bộ về mẫu mã, chất lượng và lưu thông tương đối thuận lợi.
 
- Kinh tế đối ngoại phát triển mạnh, mở rộng hơn trước về qui mô, hình thức và góp phần quan trọng vào việc thực hiện các mục tiêu kinh tế - xã hội. Từ 1986 đến 1990, hàng xuất khẩu tăng gần 3 lần (từ 439 triệu rúp và 384 đô la lên 1019 triệu rúp và 1170 triệu đô la). Từ năm 1989 tăng thêm các mặt hàng có giá trị xuất khẩu như gạo, dầu thô … Năm 1989 ta xuất 1,5 triệu tấn gạo. Nhập khẩu giảm đáng kể, tiến gần đến mức công bằng giữa xuất và nhập.

- Kiềm chế được đà lạm phát: Chỉ số tăng giá bình quân trên thị trường năm 1986 là 20% năm 1987 là 10% năm 1988 là 14% năm 1989 là 2,5% năm 1990 là 4,4%.

Những thành tựu và ưu điểm trong bước đầu thực hiện đường lối đổi mới (1986 - 1990) là rất quan trọng, chứng tỏ đường lối đổi mới của Đảng là đúng, bước đi của công cuộc đổi mới là phù hợp.

b. Hạn chế

Đất nước vẫn chưa thoát ra khỏi khủng hoảng kinh tế - xã hội, công cuộc đổi mới còn nhiều mặt hạn chế, nhiều vấn đề về kinh tế - xã hội nóng bỏng vẫn chưa được giải quyết.