Xe chạy trong màu xanh ngọt ngào của làng quê, của mía, lúa, ngô khoai. Câu thơ của thi sĩ Hoàng Cầm vụt hiện gợi thương gợi nhớ:
“Mấy trăm năm thấp thoáng mộng bình yên
Những hội hè đình đám
Trên núi Thiên Thai
Trong chùa Bút Tháp ...”
Kinh Bắc, xứ Đoài, xứ Đông, vùng Sơn Nam thượng, Sơn Nam hạ, cố đô Thăng Long... có bao ngôi chùa cổ đẹp nổi tiếng như chùa Thầy, chùa Keo, chùa Phổ Minh, chùa Trăm Gian, chùa Tây Thiên, chùa Bút Tháp....
Thời sinh viên, tôi đã từng đi vãng cảnh chùa nhiều nơi trên miền Bắc. Nhưng mỗi lần về thăm chùa Bút Tháp, tôi như gặp lại người xưa. “Mẹ ơi, mùa xuân này con lại về thăm quê, cùng theo bà theo mẹ đi hội xuân đấy...”.
Hàng trăm, hàng nghìn người cuồn cuộn. Ô tô, xe máy, xe đạp... Nhiều cụ già, nhiều em bé đi bộ. Bà ngoại tôi vẫn kể, ngày xưa, mẹ tôi vẫn theo bà đi hội Xuân, đi vãng chùa Bút Tháp. Bà tôi, mẹ tôi đã mất hơn mười năm về trước, mùa xuân này, tôi lại về thăm quê, thăm Bút Tháp, lại đi trên con đường mà bà và mẹ đã từng đi qua...
Chùa Bút Tháp thuộc xã Đình Tổ, huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh. Xa xưa, tên chùa là Ninh Phúc. Tấm bia đá khắc năm 1647 có đoạn: “Ninh Phúc là cổ tự, biệt danh là Thiếu Lâm, nằm trong vùng Siêu Loại. Liền dãy núi Tam Đảo, sông dài uốn khúc, xa xa là Yên Tử mây trôi. Đất Tiên Du vắng lặng... Quả không dễ là vùng đất địa linh danh thắng”.
Tôi vẫn khoe với bạn bè gần xa về chùa Bút Tháp quê mẹ. Chùa có tháp Báo Nghiêm bằng đá cao 13,05m, hoa văn độc đáo, như chiếc bút khổng lồ hướng lên trời xanh. Câu ca: “Một thuyền ông cống, một đống ông Nghè, một bè Trạng Nguyên” gắn liền với huyền tích tháp Báo Nghiêm ấy. Bao sĩ tử xưa nay đã từng say mê ngắm Bút Tháp mà mơ tưởng đến con đường công danh. Tôi đã mấy lần nghe lời mẹ nhắc nên đã ôm lấy chân tháp, đôi bàn tay nhỏ xíu cứ mân mê hoài những hoa văn... Cũng như những chùa cổ khác, chùa Bút Tháp quê mẹ tôi có nhiều tượng rất độc đáo.
Ba pho Tam Thế cao 175cm, nếu tính cả bộ đài sen của tượng cao 270cm. Gương mặt tượng viên mãn từ bi. Phía sau có vành hào quang hình thuyền, trên đỉnh có chim mệnh 2 đầu người. Tượng Văn Thù Bồ Tát cưỡi sư tử cao 125cm, tượng Phổ Hiến Bồ Tát cưỡi voi cao 180cm tượng trưng cho sức mạnh trí tuệ. Tượng Quan Âm tọa sơn chân duỗi chân co, vẻ mặt thanh tú cao 140cm. Tượng Tuyết Sơn cao 222cm được gọi là “Tây Thiên Đông Đô lịch đại tổ” và cặp tượng Thị Giả chỉ cao 67cm trong tư thế quỳ một chân, tay chắp trước ngực, nghiêm kính song vẻ mặt tươi tắn. Có tượng bằng đá. Có tượng bằng gỗ mít sơn son thếp vàng. Nhìn thế giới tượng Phật, tưởng như màu thời gian đang ngừng trôi.
Chùa Bút Tháp nức tiếng gần xa là pho tượng Phật Bà Quan Âm nghìn tay nghìn mắt, có chiều cao 200cm, nếu kể cả bệ là 370cm. Trên bệ tượng có ghi tên tác giả là Trương tiên sinh phụng mệnh khắc năm 1665.
Chùa Bút Tháp là một mảnh tâm hồn tôi. Tháp Báo Nghiêm, tượng Phật Bà Quan Âm nghìn tay nghìn mắt, tiếng chuông chùa diệu huyền, mái chùa rêu phong, hương hoa dại nồng nàn... để lại trong lòng tôi bao kỉ niệm ấm áp tuổi thơ. Chùa Bút Tháp... dấu tích đẹp đẽ miền văn hóa của quê mẹ mến thương, mùa xuân này như nhắc tôi nhớ về nguồn cội. “Mẹ ơi! sao mẹ không về thăm chùa Bút Tháp cùng con”.