Nói và làm trong cuộc sống.

Sách cổ Trung Quốc có ghi lại mẩu chuyện lý thú về Án Anh, vị Tể tướng nhỏ thôi mà lừng danh nước Tề.
 
Có người hỏi Án Anh:
 
- Bao năm làm Tể tướng, với tiên sinh điều gì khó nhất?
 
- Làm được điều mình nói, Án Anh trả lời ngay tức khắc.
 
Đó là câu chuyện từ mấy ngàn năm trước. Còn bây giờ là chuyện của thế kỉ XXI Giữa năm 1985, khi Mikhain Goocbachop, Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Liên Xô, mới phát động chiến dịch cải tô và tăng tốc được ít lâu, ông có làm cuộc vi hành đến Leningrat. Để tạo hình ảnh một nhà lãnh đạo trẻ năng động, gần gũi dân chúng (tương phản với dáng vẻ nặng nề, ốm yếu, già nua của ông Brêgiơnhép trước đó không lâu), ông Goocbachop đi bộ ra quảng trường Cung điện Mùa đông để trò chuyện vói nhân dân. Bắt tay một người đàn ông trung niên Nga, rắn rỏi, vạm vỡ, nhà lãnh đạo Liên Xô ân cần hỏi:
 
- Đồng chí làm nghề gì?
 
- Thưa đồng chí, tôi là thợ tiện nhà máy đóng tàu.
 
- Đồng chí muốn chúc điều gì cho tôi và Trung ương?
 
- Tôi chúc đồng chí và Trung ương làm được điều mình nói! Người thợ tiện nọ trả lời ngay tức khắc... (Cũng phải nói thêm, lúc này, sau ít tháng xuất hiện ở cương vị cao nhất đất nước, người dân Liên Xô đã thấy ông Goocbachop bắt đầu bộc lộ hứng thú ưa đăng đàn diễn thuyết).
 
Hai câu chuyện cách nhau hàng ngàn năm xảy ra với hai người địa thế xã hội hoàn toàn khác nhau - vị Tể tướng lừng danh và người thợ tiện vô danh. Ấy vậy mà ý tưởng và cung cách trả lời lại hoàn toàn giống nhau. Xin mạn phép được kể lại cốt để nhắc đến một chân lí mà ai cũng dễ thấy: sống trên đời này để lời nói đi đôi với việc làm thật khó lắm thay.
Với tốc độ phát triển chóng mặt, hiện nay, chúng ta đang sống trong thời đại mà các phương tiện truyền thông có mặt mọi lúc, mọi nơi. Những hàng chữ, những lời nói, những hình ảnh ngày càng đập vào mắt, lọt vào tai chúng ta dù muốn hay không muốn. Nhưng sự việc người thật việc thật cũng không thoát ra ngoài sự nhận biết của chúng ta. Và thế là, dù muốn hay không muốn, chúng ta cũng buộc lòng phải thấy sự khập khiễng, độ vênh đáng lo ngại giữa lời nói và việc làm đang diễn ra quanh ta.
 
Bài viết không định “vơ đũa cả nắm” nhưng nếu cứ tiếp tục diễn giải theo kiểu: “Mặt tốt đẹp là cơ bản, thành tích là to lớn, tuy nhiên...”, thì những sự việc liệt kê ở phần sau chữ “tuy nhiên” sẽ ít cơ may thuyên giảm, nếu không phải là sẽ nối dài thêm ra...
 
Không ngày nào chúng ta không nghe nói đến quyết tâm bài trừ nạn tham nhũng. Nhưng lạ thay, tham nhũng như một quái vật có phép màu, cứ phổng phao, đâm thêm nhành ngọn, vụ sau to hơn vụ trước, cấp sai phạm không dừng lại ở cơ quan chức thường thường bậc trung. Và bây giờ người ta có thể không ngần ngại mà gán cho nó hai chữ “quốc nạn”.
 
Đi ra đường phố, thấy cảnh ôtô, xe máy, xe lam, xe đạp, xích tô, xe thồ ngược xuôi, lạng lách, rẽ ngang rẽ trái không theo một luật lệ nào, rồi thì chợ cóc, chợ xanh, chợ hoa dưới lòng đường, hàng hoá bày ra choán hết vỉa hè... chúng ta hoang mang tự hỏi: Nghị định 36/CP về lập lại trật tự giao thông mọi người đã quên rồi sao?. Mật độ dầy đặc đứng đường (có lẽ là cao nhất thế giới) của cảnh sát giao thông cũng không làm giảm bớt bao nhiêu những ách tắc. Rồi nạn đua xe của những thanh niên vô ý thức gây nhức nhối bao năm, sau rất nhiều lời hứa hẹn “kiên quyết chấm dứt” vẫn diễn ra như trêu ngươi; các thứ thư tay, điện thoại riêng “đề nghị chiếu cố, nương nhẹ” vẫn tồn tại sau mỗi lần công an bắt giữ người, xe...
 
“Lương y như từ mẫu”, câu khẩu hiệu gặp ở mọi bệnh viện, trên thực tế liệu đã làm yên lòng bệnh nhân chưa?. Chắc chắn là chưa. Thế nên hầu hết người bệnh khi chẳng may phải lên bàn mổ hay gặp bệnh hiểm nghèo, đều phải cố lần những đồng tiền còm cõi cuối cùng, kín đáo bỏ vào phong bì, rồi tìm kiếm cơ hội tiếp cận vị “lươn g y như từ mẫu” kia để mà nài nỉ, khẩn khoản họ nhận cho “tấm lòng thành” với mặc cảm của người có lỗi. Thật đáng thương thay! Rồi những tin bệnh nhân này, sản phụ nọ mất mạng vì sự thờ ơ, tắc trách của một số vị y, bác sĩ đâu còn là chuyện lạ...
 
“Cải cách giáo dục”, “Nâng cao chất lượng dạy và học”, “Giáo dục là quốc sách”... những lời lẽ này được lặp lại ngày này qua ngày khác, nhưng những phiền muộn do giáo dục mang lại cũng không giảm. Nào là “quá tải” phải “giảm tải”, “học thêm, dạy thêm”, nào là sách giáo khoa viết sai in sai, đề thi ra nhầm lẫn, lộ đề trước khi thi, nào là “các lò luyện thi” thương mại hoá một cách lộ liễu đến trơ tráo, nào là bằng giả chứng chỉ giả, và nguy hiểm nhất là bằng thật nhưng học giả, học quây qua, học chiếu lệ, vừa bận rộn công tác quản lí mà vài năm vẫn kiếm được vài cái bằng thật để rồi tiếp tục leo cao trên nấc thang danh vọng...
 
“Con người vừa là mục tiêu, vừa là động lực”, chân lí thật đúng, thật cao đẹp. Nhưng người lao động ở ta lại được hưởng một sự đãi ngộ, một chế độ lương thấp ngoài sự tưởng tượng của thiên hạ, một thang bậc lương không đủ bù đắp sức lực con người đã bỏ ra, không đủ nuôi bản thân, chưa nói gì đến nuôi con, phụng dưỡng cha mẹ già cả.
 
“Đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết,...”, “Giữ gìn sự đoàn kết như giữ gìn con ngươi của mắt mình...”. Và trên thực tế, chẳng còn là điều bí mật gì với ai là tình trạng mất đoàn kết, đấu đá nội bộ, tố cáo nặc danh phổ biến ở nhiều cơ quan, nhiều địa phương. Những người hôm qua còn là đồng chí với nhau, hôm nay đã không nhìn mặt nhau, coi nhau như kẻ thù. Phải chăng lời chỉ bảo của Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Đại hội Đảng bộ tỉnh Hà Bắc năm xưa: “Muốn có đoàn kết, trong Đảng phải có dân chủ thực sự” lúc này lúc khác, nơi này nơi khác đã bị lãng quên?.
 
Có thể liệt kê dài dài những khập khiễng giữa lời nói và việc làm. Nào là “Sống và làm việc theo pháp luật”, nào là “Cán bộ là đầy tớ của dân, lo trước thiên hạ, hưởng sau thiên hạ.,..”, nào là “Vui lòng khách đến, vừa lòng khách đi”....
 
Khi lời nói không đi đôi với việc làm (hay rất khó đi đôi với việc làm) đã trở thành thứ tật bệnh không còn ở ngoài da mà ăn sâu vào xương cốt, thì chúng ta phải cùng nhau đi tìm những phương thuốc hữu hiệu hơn để trị tận gốc căn bệnh đó. Có điều chắc chắn là không thể dùng lời nói, lời hô hào suông mà chữa khỏi được.
 
Nhân việc luận bàn về vấn đề nói và làm trong cuộc sống, tôi nhớ tới Chủ tịch Hồ Chí Minh, hiện thân của đạo đức cách mạng, Người là tấm gương sáng về sự nhất quán trong nguyên tắc: nói đi đôi với làm.
 
Một tấm gương sống có giá trị hơn cả trăm bài diễn văn tuyên truyền, Chủ tịch Hồ Chí Minh rất chú trọng đến việc nêu gương về đạo đức. Người quan tâm biểu dương tất cả những tấm gương người tốt việc tốt muôn hình muôn vẻ nói lên tinh thần yêu nước, đạo đức trong sáng, thuần phong mĩ tục của nhân dân ta, coi đó là vật liệu quý để xây dựng con người. Đặc biệt, Người đã tự mình nêu tấm gương đạo đức trong sáng tuyệt vời, tiêu biểu cho tinh hoa và khí phách dân tộc, được toàn dân tin theo, thế giới ngưỡng mộ: suốt đời hi sinh cho lí tưởng cứu nước cứu dân; hết lòng thương yêu nhân dân theo tinh thần “nước lấy dân làm gốc” ; suốt đời không ngừng học tập, phấn đấu, rèn luyện thực hiện cần, kiệm, liêm, chính, chí công, vô tư, sống giản dị, khiêm tốn, thanh tao.
 
Có nơi nào người đứng đầu một quốc gia mà y phục chỉ là bộ quần áo ka ki và đôi dép cao su giản dị. Chuyện kể rằng, khi chiếc quạt giấy có một chiếc nan bị gẫy Người đã ghép một mảnh tre và dùng chỉ buộc lại dể dùng tiếp. Cái bút chì đâu có đáng giá gì nhưng Người thấy bỏ đi thi phí nên đã cắm thêm một đoạn ống tre để dùng tiếp đoạn còn lại. Đồng chí Kháng kể lại có lần muốn thay đôi dép cho Bác, ông đóng vào dép một chiếc đinh và thưa với Bác xin cho thay bằng đôi dép mới. Bác bảo đưa Bác cái kìm để nhổ cái đinh đi, cần gì phải thay dép mới. Một lần khác đồng chí Kháng tự ý lấy áo len cũ của Bác cho một đồng chí khác để có cớ thay cho Bác chiếc áo len khác, Bác bảo: Áo của Bác sao lại có thể tự ý cho người khác, hãy cho đồng chí ấy chiếc áo mới mua ấy. Trong thời kháng chiến chống Pháp, Bác đã dùng chiếc phong bì cũ và dán lên trên một mảnh giấy nhỏ để ghi địa chỉ mới của người nhận. Ngay bánh xà phòng Bác cùng tiết kiệm bằng cách lót vào trong hộp nhựa 4 viên sỏi nhỏ để tránh cho xà phòng tiếp xúc với nước... Vào thăm nhà sàn của Bác, tôi không thể cầm được nước mắt. Bác sống như một người dân thường không phải vì muốn nổi danh mà chỉ vì Bác đã có thói quen tiết kiệm trong suốt cả cuộc đời đấu tranh cho sự nghiệp giải phóng dân tộc.
 
Trong một bản Di chúc viết nhân dịp mừng 75 tuổi, Người đã dặn dò rất tỉ mỉ: “Sau khi tôi đã qua đời, chở nên tổ chức điếu phúng linh đình, để khỏi lãng phí thì giờ và tiền bạc của nhân dân. Tôi yêu cầu thi hài tôi được đốt đi, tức lá “hỏa táng”. Tôi mong rằng cách "hỏa táng" sau này sẽ được phổ biến. Vì như thế đối với người sống đã tốt về mặt vệ sinh, lại không tốn đất ruộng. Khi ta có nhiều điện, thì “điện táng ” càng tốt hơn. Tro thì chia làm 3 phần, bỏ vào 3 cái hộp sành. Một hộp cho miền Bắc, một hộp cho miền Trung. Một hộp cho miền Nam. Đồng bào mỗi miền nên chọn 1 quả đồi mà chôn hộp tro đó. Trên mà không nên có bia đá tượng đồng, mà nên xây 1 ngôi nhà giản đơn, rộng rãi, chắc chan, mát mẻ, để những người đến thăm viếng có chỗ nghỉ ngơi. Nên có kế hoạch trồng cây trên và chung quanh đồi. Ai đến thăm thì trồng một vài cây làm kỷ niệm. Lâu ngày cây nhiều thành rừng sẽ tốt cho phong cảnh và lợi cho nông nghiệp. Việc săn sóc nên giao phó cho các cụ phụ lão. ”
 
Lời căn dặn của Người tuy không được thực hiện do nguyện vọng của nhân dân cả nước nhưng lại được khắc sâu vào tâm khảm mỗi người dân đất Việt. Qua tấm gương đạo đức của Người, điều đầu tiên là phải học tập cho được chữ “hành”, có “hành” mới có “tín”. Nói một thước không bằng làm một tấc.