Soạn Ngữ Văn 8: Ông Đồ

I. KIẾN THỨC CẦN NHỚ
 
- Vũ Đình Liên (1913 - 1996) quê gốc ở Hải Dương nhưng chủ yếu sống ở Hà Nội, là một trong những nhà thơ lớp đầu tiên của phong trào Thơ Mới. Thơ ông thường mang nặng lòng thương người và niềm hoài cổ. Ngoài sáng tác thơ ông còn nghiên cứu, dịch thuật, giảng dạy văn học.
 
- Ông đồ là bài thơ tiêu biểu nhất cho hồn thơ giàu thương cảm của Vũ Đình Liên. Tuy sáng tác thơ không nhiều nhưng chỉ với bài Ông đồ, Vũ Đình Liên đã có vị trí xứng đáng trong phong trào Thơ Mới.
 
Ông đồ của Vũ Đình Liên là bài thơ ngũ ngôn bình dị mà cô đọng đầy gợi cảm. Bài thơ đã thể hiện sâu sắc tình cảm đáng thương của “Ông đồ” qua đó toát lên niềm thương cảm chân thành trước một lớp người đang tàn tạ và nuối tiếc nhớ cảnh củ người xưa của nhà thơ.
 
II. HƯỚNG DẪN TRẢ LỜI CÂU HỎI.
 
Câu 1. Phân tích hình ảnh Ông đồ ngồi viết chữ nho ngày Tết trong hai khổ thơ đầu và hình ảnh Ông đồ ở khổ 3, 4 để làm rõ sự khác nhau giữa hai hình ảnh đó?.
 
❖ Ông đồ và phong tục đón Tết của người Việt Nam ngày trước:
 
+ Người Việt Nam chúng ta từ đầu thế kỉ XX về trước bao giờ đón Tết cũng có các thứ:
 
Thịt lợn, dưa hành câu đối đỏ
Cây nêu, tràng pháo, bánh chưng xanh.
 
Câu đối đỏ được viết bằng chữ Nho (chữ Hán, chữ Nôm) trên tờ giấy điều hình chữ nhật dùng để treo ở hai bên bàn thờ tổ tiên hoặc dán trên vách, thường do ông đồ hoặc các thầy khoá viết.
 
+ Từ khi chế độ thi cử nhông kiến bị bãi bỏ, chữ Nho không còn được coi trọng, ngày Tết không còn mấy ai sắm câu đối hay chơi chữ, ông đồ trở nên thất thế và bị gạt ra lề cuộc đời, dần dần biến mất vào dĩ vãng “chỉ còn là di tích tiều tụy đáng thương của một thời tàn”.
 
❖ Hình ảnh ông đồ trong hai khổ thơ đầu:
 
+ Không gian ông đồ xuất hiện:
Mỗi năm hoa đào nở  
Lại thấy ông đồ già
 
Ông đồ xuất hiện cùng với hoa đào tươi thắm rực rỡ, với cái nhộn nhịp tưng bừng của phố phường “bên phố đông người qua”.
 
Từ lại thể hiện sự gắn bó tất yếu, ông đồ và mùa xuân như sự gắn bó đã có từ ngàn đời.
 
+ Hành động và tâm trạng:
 
Hoa tay thảo những nét
Như phượng múa rồng bay.
 
Đây chính là lúc ông đồ cảm thây vui hơn bao giờ hết, ông thể hiện mình trong những nét chữ say mê sáng tạo, nét chữ phượng múa rồng bay hay chính là tâm hồn ông đang bay bổng.
 
+ Người thuê viết:
 
Bao nhiêu người thuê viết
 
Người thuê viết thật đông vòng trong, vòng ngoài chật ních và với những tiếng trầm trồ, ngợi ca, tán thưởng “Tấm tắc ngợi khen tài” và niềm háo hức chờ đợi.
 
+ Mực tàu giấy đỏ.
 
Mực tàu giấy đỏ hoà cùng niềm vui với ông đồ cộng hưởng với những sắc màu tươi tắn, đậm nét.
 
❖ Hình ảnh ông đồ trong hai khổ thơ 3, 4
 
+ Không gian ông đồ xuất hiện:
 
Lá vàng rơi trên giấy;
Ngoài giời mưa. bụi bay.
 
Không gian buồn ảo não, chảy tràn từ lòng người vào cảnh vật, mưa giăng đầy trời, lá vàng rơi rụng, phố phường vắng ngắt, hoàn toàn đối lập với phố đông người qua ở khổ thơ trên.
 
Không gian hai khổ thơ 1, 2 rực rỡ, tươi tắn bao nhiêu thì không gian ở khổ 3, 4 càng ảm đạm bấy nhiêu.
 
+ Hành động và tâm trạng:
Ông đồ vẫn ngồi đấy.
 
Dáng ngồi bó gối, bất động kiên nhẫn chờ đợi, nhưng dường như chẳng có ai để ý đến ông. Ông bị đời lãng quên ngay khi đang còn hiện hữu: không ai hay, xót xa, thương cảm biết bao! Sự tiêu điều của ông đồ hay là sự tiêu điều của cả xã hội?.
 
+ Người thuê viết:
 
Người thuê viết mỗi năm một vắng: ít dần... ít dân và không còn một ai. “Người thuê viết nay đâu?” ngơ ngác trống vắng, ông đồ rơi vào “tình cảnh một nghệ sĩ không còn công chúng”.
 
+ Mực tàu giấy đỏ:
 
Mực tàu giấy đỏ cũng như tủi sầu với người: “giấy đỏ buồn không thắm” màu sắc phai nhạt, nghiên mực trở thành nghiên sầu đọng nỗi tâm tư.
 
Bốn đoạn thơ tạo dựng nên hình ảnh ông đồ với hai thời kì khác nhau: thời kì oanh liệt vàng son và thời kì tàn, suy thoái. Nguyên nhân tạo ra sự khác biệt đó là luồng gió Tây học đã phá đổ thành trì hệ tư tưởng Nho giáo hàng nghìn năm dẫn đến sự ra đi của nền Hán học. Người đọc không chỉ buồn thương cảm cho ông đồ mà còn ngậm ngùi trước sự thăng trầm dâu bể của cuộc đời.
 
Câu 2. Phân tích hình ảnh ông đồ trong khổ thơ cuối.
 
Năm nay đào lại nở,
 
+ Bài thơ mở ra với màu hoa đào, và khép lại cũng là màu hoa ấy. Đó là lối kết cấu đầu cuối tương ứng. Hoa đào vẫn vậy nhưng ông đồ lại không còn xuất hiện nữa, hai hình ảnh gắn bó từ ngàn đời bỗng dưng thay đổi, một cái không còn, đã mất đi vĩnh viễn.
 
+ Hình ảnh ông đồ mờ dần, mờ dần và mất hút: ông đồ già => ông đồ xưa => người muôn năm cũ hồn ở đâu bây giờ? Câu hỏi lay động lòng người. Ông đồ đã đi về thời xa vắng nhưng nét đẹp và sức mạnh từ trong thẳm sâu vẫn còn lan toả trong hồn người.