a. Hướng dẫn tìm hiểu
Đọc toàn văn bản, các chú thích trong sách giáo khoa để nắm được trọn vẹn nội dung bài văn. Chú ý giọng điệu, ngôn ngữ của tác giả.
b. Gợi ý trả lời
Thói ăn chơi xa xỉ của chúa Trịnh và các quan lại hầu cận được miêu tả rất sống động, rất ấn tượng chỉ qua một vài chi tiết: Thành Vương thích chơi đèn đuốc, thường ngự ở các li cung; xây dựng đình đài cứ liên miên; mỗi tháng ba bốn lần ra cung Thuỵ Liên; binh bính dàn hầu vòng quanh hồ... Mỗi lần Chúa dạo chơi lại tổ chức hội chợ xung quanh hồ, nhạc công tấu nhạc vang lừng...; Trong phủ, tùy chỗ, điểm xuyết bày vẽ ra hình núi non bộ trông như bến bể đầu non. Mỗi khi đêm thanh cảnh vắng, tiếng chim kêu vượn hót ran khắp bốn bể...
Tác giả sử dụng lối văn ghi chép sự việc: tỏ ra chăm chú quan sát, liệt kê, miêu tả một cách khách quan, nhưng giọng điệu lại hàm ý mỉa mai. Mới đọc, thậm chí có cảm giác người viết đang ngợi ca cảnh thái bình thịnh trị, sung túc “trong nước vô sự”... Nhưng đọc kĩ, chính việc miêu tả những việc ngang tai trái mắt: bao nhiêu những loài trân cầm dị thú, cô mộc quái thạch, chậu hoa cây cảnh ở chốn nhân gian, Chúa đều sức thu lấy, không thiếu một thứ gì. Đêm đến, các cậu trèo qua tương thành lẻn ra... bằng giọng văn ghi chép bằng quan lại có một giá trị mỉa mai, phê phán đặc biệt. Bởi vì nó khiến ngươi ta có cảm giác rằng thời đó, những chuyện vô lí như thế diễn ra thường xuyên đến độ người ta không còn ngạc nhiên nữa. Cái mà tác giả gọi là “vô sự” thật ra lại là sự mục nát đến không thể cứu vãn, suy sụp đến điêu tàn của đất nước dưới sự lộng quyền của vua chúa thời đó. Nét mỉa mai cay đắng nằm ở đó.
Kết thúc đoạn văn miêu tả, tác giả viết: ...kẻ thức giả biết đó là triệu bất tường. “Kẻ thức giả” là một cách gọi phiếm chỉ, gọi chung những người có học vấn nhưng đó cũng có thể hiểu là cách tác giả tự xưng để nói lên suy nghĩ của mình một cách khách quan và kín đáo. Đồng thời, khi nhận xét với tư cách một ngôi chung, số đông như thế, kết luận sẽ có sức nặng hơn.
Chứng kiến sự xa xỉ vô độ của chúa Trịnh, sự lộng hành của bọn quan lại hầu cận, người viết biết rằng sẽ đến lúc nhân dân vạch trần và lật đổ chế độ đó. Ông cảm thấu được sự căm giận oán hờn của nhân dân nên mới nghe tiếng chim kêu vượn hót trong phủ Chúa như tiếng “gió táp mưa sa, vỡ tổ tan đàn”. Ông hiểu được quy luật tất yếu của cuộc sống, của lịch sử, tiên liệu trước thời điểm sụp đổ của thế lực chính trị giai đoạn này bởi “con giun xéo lắm cũng quằn”, nhân dân bị bóc lột, áp bức quá đáng sẽ nổi lên đấu tranh, chống lại. “Triệu bất tường” ở đây chính là muốn cảnh báo điều đó. Trong thực tế lịch sử, cuộc nổi loạn của kiêu binh, cuộc kháng chiến đánh tan quân Thanh của Nguyễn Huệ... đã chứng minh cho sự tiên liệu này.
Giải Tiếng Anh 9 Kết nối tri thức, Unit 6: Getting Started