Các nước châu Phi.

1. Quá trình phát triển của phong trào giải phóng dân tộc ở châu Phi

- Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, tiếp theo châu Á, châu Phi là một trung tâm của phong trào giải phóng dân tộc thế giới. Châu Phi trở thành “lục địa mới trỗi dậy”1 trong cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa để quốc, giành độc lập dân tộc.

- Quá trình phát triển và thắng lợi của phong trào giải phóng dân tộc ở châu Phi, trải qua 4 giai đoạn:

+ Từ 1945 đến 1954: Phong trào giải phóng dân tộc bùng nổ sớm nhất ở Bắc Phi, với thắng lợi mở đầu là cuộc chính biến cách mạng của binh lính, sĩ quan Ai Cập (1952) lật đổ vương triều Pharúc và nền thống trị của thực dân Anh. Nước Cộng hòa Ai Cập được thành lập. Năm 1952, nhân dân Libi cũng giành được độc lập.

+ Từ 1954 đến 1960: Chiến thắng Điện Biên Phủ ở Việt Nam đã làm rung chuyển hệ thống thuộc địa của Pháp. Phong trào giải phóng dân tộc lên cao, mạnh mẽ ở vùng Bắc Phi, Tây Phi và châu Phi xích đạo, mở đầu bằng cuộc đấu tranh vũ trang của nhân dân Angiêri (11/1954). Sau đó, nhiều quốc gia giành được độc lập dân tộc: Tuynidi (1956), Marốc (1956), Xuđăng (1956), Gana (1957), Ghinc (1958).

+ Từ 1960 đến 1975: Phong trào giải phóng dân tộc phát triển rộng khắp. Năm 1960, 17 nước ở Tây Phi, Đông Phi và Trung Phi đã giành được độc lập dân tộc, được lịch sử ghi nhận là “Năm châu Phi”, mở đấu giai đoạn phát triển mới của phong trào giải phóng dân tộc ở châu Phi. Những thăng lợi có ý nghĩa to lớn trong giai đoạn này là: Kháng chiến chống Pháp thắng lợi của nhân dân Angieri (3/1962), cách mạng Êtiôpi (1974), cách mạng Môdămbích (1975), cách mạng Ănggôda (1975), đã đánh dấu sự sụp đổ về căn bản của chủ nghĩa thực dân cũ cùng hệ thống thuộc địa của nó ở châu Phi.

+ Từ 1975 đến nay: là giai đoạn hoàn thành cuộc đấu tranh đánh đổ nền thống trị thực dân cũ, giành độc lập dân tộc. Mốc đánh dấu là sự kiện Namibia (Tây Nam Phi) tuyên bố độc lập và thành lập nước Cộng hòa Namibia (3/1991).

Tiếp đó là cuộc bầu cử đa chủng tộc ở Nam Phi (4/1094) với thắng lợi của các lực lượng yêu nước tiến bộ mà đại diện là Đại hội dân tộc Phi (ANC). Sự kiện này
chấm đứt ách thống trị trong vòng ba thế kỷ của chủ nghĩa phân biệt chủng tộc Apacthai ở lục địa này.

- Những đặc điểm của phong trào giải phóng dân tộc châu Phi.

+ Các nước đoàn kết đấu tranh thông qua Tổ chức thống nhất châu Phi.

+ Lãnh đạo phong trào hầu hết thuộc về chính đảng hoặc tổ chức chính trị của giai cấp tư sản.

+ Hình thức đấu tranh chủ yếu là chính trị hợp pháp

+ Các nước giành được độc lập ở mức độ khác nhau

+ Sự phát triển về kinh tế - xã hội ở các nước châu Phi không đồng đều sau khi giành độc lập.

+ Ngày nay, châu Phi đang đứng trước nhiều khó khăn nan giải: lạc hậu về kinh tế, đói rét, bệnh tật, nội chiến, không ổn định về chính trị.

2. Phong trào đấu tranh giành độc lập ở một số nước tiêu biểu
a. Angiêri

* Nguyên nhân: Thế kỷ XIX thực dân Pháp xâm lược Angiêri. Dưới ách thống trị của chủ nghĩa thực dân, nhân dân vô cùng khốn khó, họ liên tiếp đứng lên đấu tranh giành lại nền độc lập dân tộc.

Sau chiến tranh thế giới thứ hai được sự cổ vũ và thúc đẩy của phong trào giải phóng dân tộc ở châu Á, cuộc đấu tranh của nhân dân Angiêri phát triển mạnh mẽ chưa từng có, đặc biệt là sau chiến thắng Điện Biên Phủ ở Việt Nam.

* Diễn biến: Năm 1954, Mặt trận dân tộc giải phóng Angiêri được thành lập và lãnh đạo phong trào đấu tranh giành độc lập. Ngày 1/11/1954. Mặt trận phát động cuộc khởi nghĩa vũ trang lan rộng khắp các thành phố và nhiều vùng nông thôn.

Năm 1956, quân đội giải phóng dân tộc Angiêri đã hình thành và phát triển ngày càng mạnh lên.

Năm 1958, Pháp đã tăng cường lực lượng quân đội viễn chinh trên đất Angiêri (80 vạn), tiến hành đàn áp cuộc khởi nghĩa. Cuộc kháng chiến của nhân dân Angiêri bước vào giai đoạn khó khăn, quyết liệt.

Nhưng lực lượng giải phóng Angiêri vẫn tiếp tục phát triển. Tháng 1/1958, Chính phủ lâm thời Cộng hòa Angiêri thành lập, đánh dấu bước trưởng thành của phong trào giải phóng dân tộc.

Từ cuối năm 1960, phong trào bước vào giai đoạn phát triển mới, có sự phối hợp giữa các cuộc tấn công quân sự với cuộc đấu tranh chính trị của quần chúng. Cuộc chiến đấu đã chuyển từ vùng rừng núi, nông thôn sang bao vây, cô lập các thành phố lớn.

Trước sức mạnh đấu tranh của nhân dân Angiêri, cộng với những hậu quả của chiến tranh đối với nền tài chính và chính trị ở Pháp, ngày 18/3/1962, Pháp buộc phải ký Hiệp định Êviăng, công nhận nền độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Angiêri.

* Kết quả: Tháng 9/1962 nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Angiêri thành lập. Thắng lợi của cách mạng Angiêri có ý nghĩa và ảnh hưởng to lớn ở châu Phi. Sau khi giành độc lập. Chính phủ Angiêri thi hành nhiều chính sách đối nội, đối ngoại tiến bộ, nhân dân Angiêri đã giành được nhiều thành tựu to lớn trong công cuộc xây dựng đất nước.

b. Cộng hòa Nam Phi

* Nguyên nhân: Vốn là nước thuộc địa của Anfe, từ sau năm 1961, khi nước Cộng hòa Nam Phi thành lập, những người da đen da màu chiếm 80% dân số vần phải sống cơ cực, tủi nhục dưới ách thống trị của chế độ phân biệt chủng tộc và kỳ thị chủng tộc kéo dài (chủ nghĩa Apácthai) của người da trắng. Do đó, phong trào đấu tranh của người da đen, da màu diễn ra mạnh mẽ.

* Diễn biến của phong trào đấu tranh: Từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai, cuộc đấu tranh chống chế độ phân biệt chủng tộc ở Nam Phi đã phát triển thành một cao trào cách mạng rộng lớn dưới sự lãnh đạo của Đại hội dân tộc Phi (ANC), liên minh với Đảng Cộng sản Nam Phi và các tổ chức dân chủ.

Từ cuối những năm 1980, được sự ủng hộ của nhân loại tiến bộ, cuộc đấu tranh chống chế độ Apácthai của người châu Phi đã giành được những thắng lợi to lớn. Năm 1990 Tổng thống Cộng hòa Nam Phi, Đơ Cléc tuyên bố từ bỏ chính sách Apácthai, đồng thời các đảng phái chính trị ở Nam Phi được hoạt động hợp pháp. Chủ tịch (ANC), ông Nenxon Manđela được tự do sau 27 năm bị cầm tù.

Tháng 11/1993, 21 đảng phái ở Nam Phi thông qua Hiến pháp mới, chấm dứt sự tồn tại trên ba thế kỷ của chế độ Apácthai ở Nam Phi. Sau cuộc bầu cử đa chủng tộc lần đầu tiên (1994), Chủ tịch (ANC) Nenxơn Manđêla tuyên thệ nhậm chức Tổng thống. Cộng hòa Nam Phi bước sang thời kỳ phát triển mới: Nam Phi dân chủ không phân biệt chủng tộc.