Miền Bắc hoàn thành cải cách ruộng đất, khôi phục kinh tế, cải tạo xã hội chủ nghĩa.

1. Thực trạng kinh tế - xã hội miền Bắc sau 1954
 
- Miền Bắc được giải phóng nhưng phải chịu hậu quả nặng nề của chiến tranh và chế độ thực dân phong kiến.

+ Ở nông thôn, nhiều ruộng đất bị bỏ hoang, để đập bị phá hoại, trâu bò bị giết hại, kĩ thuật canh tác lạc hậu, đời sống nhân dân thấp kém.

+ Ở thành phố, sản xuất chi chiếm vị trí thứ yếu, cơ sở kinh tế nhỏ bé. Nhiều nhà máy, xí nghiệp bị tháo gỡ hoặc bị phá hoại. Công nhân bị thất nghiệp, đời sống khó khăn.

+ Ở các vùng tự do, tuy công nghiệp và nông nghiệp được chú ý, nhưng quy mô vẫn rất nhỏ bé, kĩ thuật còn lạc hậu.

2. Miền Bắc hoàn thành cải cách ruộng đất (1954-1957)

Trong hơn 2 năm (1954 - 1956) miền Bắc tiến hành 4 đợt cải cách ruộng đất. Tính chung toàn bộ 5 đợt (1 đợt vào năm 1953), cách mạng đà lấy được từ địa chủ hơn 81 vạn hecta ruộng đất, 10 vạn trâu bò, 2 triệu nông cụ đem chia cho nông dân nghèo, thực hiện triệt để khẩu hiệu “Người cày có ruộng”. Nông dân được hoàn toàn giải phóng trở thành người chủ ở nông thôn.
 
Trong thực hiện cải cách ruộng đất, đã phạm một số sai lầm: đấu tố tràn lan, thiếu phân biệt đối xử, đấu tố cả địa chủ kháng chiến, những người thuộc tầng lớp trên có công với cách mạng, qui nhầm thành địa chủ một số nông dân, cán bộ, đảng viên.
 
Đảng ta tiến hành sửa sai trong suốt năm 1957, nhờ đó hạn chế bớt hậu quả sai lầm.
 
3. Công cuộc khôi phục kinh tế.
 
Công cuộc khôi phục kinh tế, hàn gắn vết thương chiến tranh là nhiệm vụ tất yếu trong thời kỳ đầu sau chiến tranh, được thực hiện trong tat cả các ngành kinh tế.
 
Trong nông nghiệp: Khai khẩn ruộng đất hoang, cày cấy hết diện tích, tăng thêm đàn trâu bò, sắm thêm nông cụ, sửa chữa hệ thống đê điều.
 
Đến cuối năm 1957 sản lượng nông nghiệp vượt mức trước chiến tranh. Giải quyết căn bản nạn đói kinh niên ở miền Bắc.
 
Trong công nghiệp: Khôi phục và mở rộng các cơ sở sản xuất, xây dựng thêm một số Nhà máy mới.
 
Đến cuối năm 1957 có 97 xí nghiệp do Nhà nước quản lý.
 
Trong giao thông vận tài: Khôi phục 700km đường sắt, sửa chừa và làm mới hàng ngàn km đường ô tô, xây dựng và mở rộng thêm nhiều cảng, khai thông đường hàng không dân dụng quốc tế.

Các ngành thủ công nghiệp, thương nghiệp nhanh chóng phục hồi, sản xuất thêm nhiều hàng tiêu dùng, đảm bảo cho nhu cầu tối thiểu của đời sống, giải quyết phần nào việc làm cho người lao động.
 
3. Cải tạo xã hội chủ nghĩa và bước đầu phát triển kinh tế văn hóa (1958 - 1960)
a. Cải tạo xã hội chủ nghĩa

Cải tạo xã hội chủ nghĩa đối với nông nghiệp, thủ công nghiệp, thương nghiệp nhỏ, công thương nghiệp tư bản tư doanh. Khâu chính là hợp tác hóa nông nghiệp.
 
Khắp miền Bắc sôi nổi vận động xây dựng hợp tác xã. Đến cuối năm 1960 có 85% hộ nông dân, 68% diện tích đất vào hợp tác xã nông nghiệp, 87,9% thợ thủ công, 45% số người buôn bán nhỏ vào hợp tác xã, hơn 97% số hộ tư sản vào công tư hợp doanh, một bộ phận người buôn bán nhỏ chuyền sang sản xuất hoặc trở thành mậu dịch viên.
 
Kết quả đạt được trong cải tạo xã hội chủ nghĩa đã có tác dụng thúc đẩy sản xuất, bảo đảm được những điều kiện vật chất, tinh thần, chính trị cho bộ phận tham gia chiến đấu, phục vụ cho chiến đấu.
 
Trong cải tạo xã hội chủ nghĩa đã phạm một số sai lầm: Đồng nhất cải tạo với xoá bỏ, xoá bỏ vội vàng nhanh chóng. Không thực hiện đầy đủ nguyên tác tự nguyện nên không phát huy được tính chủ động sáng tạo của quần chúng, không tạo được động lực mạnh mẽ, thúc đẩy sự phát triển năng động của nền kinh tế, xã hội.
 
b. Bước đầu phát triển kinh tế - văn hóa
 
Đồng thời với cải tạo, miền Bắc thực hiện nhiệm vụ đẩy mạnh sản xuất nông nghiệp và công nghiệp, lấy sản xuất nông nghiệp làm khâu chính, chủ yếu nhằm giải quyết vấn đề lương thực. Chú trọng phát triển công nghiệp, tăng thêm các tư liệu sản xuất và giải quyết phần lớn hàng tiêu dùng.
 
Trong phát triển kinh tế, trọng tâm là kinh tế quốc doanh. Đến năm 1960 có 172 xí nghiệp do Nhà nước quản lý, hơn 500 xí nghiệp công nghiệp địa phương. Tổng sản lượng công nghiệp quốc doanh từ 10,8 (1955) tăng lên 52,4 (1960).
 
Về giáo dục, đến cuối 1960, miền Bắc căn bản xoá xong nạn mù chữ ở miền xuôi cho những người dưới 50 tuổi, sổ học sinh phổ thông tăng 80% so với năm 1957. Miền Bắc có 9 trường Đại học với 1 1.000 sinh viên. Đời sống văn hóa của nhân dân lao động được nâng lên, công tác vệ sinh phòng dịch có tiến bộ.