Dàn ý: Bình giảng khổ thơ đầu trong bài “Thơ duyên” của Xuân Diệu.

Chiều mộng hoà thơ trên nhánh duyên
Cây me ríu rít cặp chim chuyền
Đổ trời xanh ngọc qua muôn lá,
Thu đến – nơi nơi động tiếng huyền
 
I. Mở bài
 
“Thơ duyên” là bài thơ được rút ra từ tập Thơ thơ, tập thơ đầu tay của Xuân Diệu. Nó là tiếng nói thiết tha của một tâm hồn trong trắng với mùa thu đẹp, với tình yêu thuở đầu đời, là niềm khát khao giao cảm với đời, với người của Xuân Diệu.
 
Đoạn trích sau đây là khổ đầu của “Thơ duyên”. Nó là kết tinh những gì đặc sắc nhất của thơ Xuân Diệu, vừa là dấu ấn của sự sáng tạo tài hoa đột xuất của thi sĩ:
 
Chiều mộng hoà thơ trên nhánh duyên,
Cây me ríu rít cặp chim chuyền,
Đố trời xanh ngục qua muôn lá,
Thu đến -  nơi nơi động tiếng huyền.
 
II. Thân bài
 
A. BÌNH GIẢNG.
 
1. Cả đoạn thơ là một bức tranh toàn cảnh về buổi chiều mùa thu với đủ cả hình ảnh (chiều mộng; nhánh duyên) âm thanh (tiếng chim riu rít) màu sắc (xanh ngọc) và sự chuyển động của vạn vật (nơi nơi động tiếng huyền). Dưới thấp trên cao, ở gần ở xa, tất cả đều xôn xao, ríu rít, nên thơ, nên mộng hòa quyện vào nhau, tạo nên âm hưởng sống động của chiều thu.
 
2. Đoạn thơ là một sáng tạo đặc sắc của Xuân Diệu về ngôn từ. Chỉ bốn dòng thơ mà xuất hiện rất nhiều từ ngữ chưa từng có trong văn chương trước đó: “chiều mộng”, “nhánh duyên” và đặc biệt câu thơ “Đổ trời xanh ngọc qua muôn lá. Biết bao thi nhân đã viết về bầu trời xanh nhưng mấy ai đã cảm nhận được sắc xanh của bầu trời đang đổ xuống, tuôn chảy như Xuân Diệu.
 
3. Ở đây, ta cũng bắt gặp một hồn thơ nhạy cảm, tinh tế của Xuân Diệu. Xuân Diệu không chỉ nhìn cảnh vật bằng mắt mà còn nhìn bằng cả tâm hồn, cả nỗi lòng dào dạt cảm xúc của mình. Ông không chỉ lắng nghe bằng tai mà còn đón nhận tất cả những âm vang của đất trời bằng toàn bộ “tâm cảm” của mình. Vì thế ông mới thấy: “chiều mộng”, “nhánh duyên”, “đố trời xanh ngọc” và nhưng âm thanh huyền diệu của cuộc sống mà không phải ai cũng nhận ra.

4. Bằng tài năng và sự mẫn cảm của mình, Xuân Diệu đã đem đến cho người đọc bức tranh thu đẹp, trong sáng, tươi tắn. Đó là tất cả sự náo nức, dạt dào của trời thu và của lòng người. Thiên nhiên và sự sống có sự tương giao hòa hợp, có duyên với nhau, thơ mộng hữu tình.
 
B. ĐÁNH GIÁ
 
Buổi chiều là đề tài quen thuộc của thơ ca nói chung và trong thơ Xuân Diệu nói riêng. Buổi chiều thường đi vào văn chương với nỗi buồn quạnh quẽ, thê lương. Thơ Xuân Diệu cũng vậy. Duy chỉ có Thơ duyên nằm trong số ít ỏi những bài viết về buổi chiều mà không chứa đựng nỗi buồn hiu hắt. Cảnh thu ở đây tươi vui, náo nức, tự nhiên, ấm áp. Thơ duyên, với khổ thư đầu đã (k*m (lẻn cho buôi chiểu, trong vAn học nói chung và trong tho Xuân Diệu, một gương mặt mới.
 
III. KẾT BÀI
 
Khổ thơ đã bộc lộ một cách chân tình lòng yêu đời, yêu cuộc sống và niềm khát khao giao cảm với cuộc đời của một tâm hồn nhạy cảm và đa cảm - Xuân Diệu.