Hướng dẫn luyện tập: Sự phát triển của từ vựng

1. Bài tập này yêu cầu các em xác định nghĩa của từ chân dẫn ở SGK, trang 56 - 57.

- Trong câu (a), từ chân được dùng với nghĩa gốc: bộ phận dưới cùng của cơ thể người hay động vật, dùng để đi, đứng.

- Trong câu (b), từ chân được dùng với nghĩa chuyển theo phương thức hoán dụ.

- Trong câu (c), (d) từ chân được dùng với nghĩa chuyển theo phương thức ẩn dụ.

2. Từ trà trong các cách dùng: trà a-ti-sô, trà hà thủ ô, trà sâm, trà linh chi, trà tâm sen, trà khổ qua được dùng với nghĩa chuyển theo phương thức ẩn dụ, và được hiểu theo nghĩa: được làm từ các loài thực vật, đã sao, đã qua chế biến, để pha uống nước. 

3. Từ đồng hồ trong các cách dùng: đồng hồ điện, đồng hồ nước, đồng hồ xăng... được dùng với nghĩa chuyển theo phương thức ẩn dụ và được hiểu theo nghĩa: dụng cụ đo số lượng, khối lượng một cách chính xác.

4. Bài tập này yêu cầu các em tìm ví dụ để chứng minh các từ hội chứng, ngân hàng, sốt, vua là những từ nhiều nghĩa.

- Hội chứng:
+ Nghĩa gốc: Tập hợp nhiều triệu chứng xuất hiện của bệnh. Hội chứng màng não.
+ Nghĩa chuyển: Tập hợp nhiều hiện tượng, sự kiện biểu hiện một tình trạng, một vấn đề xã hội cùng xuất hiện ở nhiều nơi. Hội chứng chiến tranh i-rắc.

- Ngân hàng:

+ Nghĩa gốc: Tổ chức kinh tế hoạt động trong lĩnh vực kinh doanh và quản lí các nghiệp vụ tiền tệ, tín dụng. Ngân hàng Ngoại thương.
+ Nghĩa chuyển: 
1. Kho lưu trữ những thành phần, bộ phận của cơ thể để sử dụng khi cần. Ngân hàng máu;
2. Tập hợp các dữ liệu liên quan tới một lĩnh vực, được tổ chức để tiện tra cứu, sử dụng. Ngân hàng dữ liệu, ngân hàng câu hỏi.

- Sốt:
+ Nghĩa gốc: Tăng nhiệt độ cơ thể lên quá mức bình thường do bị bệnh. Hâm hấp sốt. Dứt cơn sốt.
+ Nghĩa chuyển: (thường dùng đi đôi với nóng) (Cơm, canh), còn đang nóng, vừa mới bắc ở bếp xuống. Cơm canh nóng sốt.

- Vua:
+ Nghĩa gốc: Người đứng đầu nhà nước quân chủ. Vua Lý Thái Tổ.
+ Nghĩa chuyển: 
1. Nhà tư bản độc quyền trong một ngành nào đó. Vui dầu hỏa, vua ô tô;
2. Người đứng đầu trong một lĩnh vực nhất định, không ai hơn. Vua phá lưới, vua nhạc Pốp.

5. Từ mặt trời trong câu thơ “Thấy một mặt trời trong lăng rất đỏ” được sử dụng theo phép tu từ ẩn dụ. Nhà thơ Viễn Phương đã dựa trên sự tương đồng để ví Bác Hồ như một mặt trời. Hình ảnh được nảy sinh bắt nguồn từ cảm xúc của nhà thơ. Do đó, đây không phải là hiện tượng một nghĩa gốc của từ phát triển thành nhiều nghĩa.