1. Giới thiệu
- Nguyễn Thi là nhà văn của người nông dân Nam Bộ trong cuộc kháng chiến chống Mĩ ác liệt. Trong trang văn Nguyễn Thi, hình ảnh con người Nam Bộ hiện lên vừa hồn nhiên, vui đời, bộc trực, vừa căm thù ngùn ngụt với quân xâm lược, vừa gan góc kiên cường trong chiến đấu...
- Trong truyện ngắn Những đứa con trong gia đình, phát hiện của Nguyễn Thi không chỉ dừng lại ở vẻ đẹp tính cách của những cá nhân mà còn là vẻ đẹp của truyền thống gia đình. Ý tưởng này được thể hiện tập trung trong câu nói của nhân vật chú Năm: “ ...chuyện gia đình ta nó cũng dài như sông, để rồi chú sẽ chia cho mỗi đứa một khúc mà ghi vào đó. [...] Trăm sông đổ về một biển, con sông của gia đình ta cũng chảy về biển, mà biển thì rộng lắm, [...] rộng bằng cả nước ta và ra ngoài nước ta”.
2. Phân tích
a. Hoàn cảnh ra đời của tác phẩm và vấn đề mà nhà văn hướng tới
a. l. Hoàn cảnh ra đời của tác phẩm
Truyện viết tháng 2 năm 1966. Cuộc kháng chiến chống Mĩ bắt cầu từ năm 1965. Chính không khí dữ dội của cuộc kháng chiến là chất lửa đúc luyện phẩm chất anh hùng, cũng đòi hỏi tinh thần đoàn kết của các cố nhân để tạo thành sức mạnh chung của cộng đồng dân tộc.
a. 2. Vấn đề mà nhà văn hướng tới
- Nhan đề Những đứa con trong gia đinh gợi một sự tiếp nối của sự sống trong một mạch nguồn bất tận. “Gia đình” là nền tảng, là môi trường để giáo dục và hình thành những phẩm chất, tình cảm cũng như lối sống, cách sống. “Những đứa con” chính là sự tiếp nối của thế hệ sau với thế hệ trước, sự tiếp nối để nối dài cuộc sống, khẳng định truyền thống của gia đình.
- Câu trích “chuyện gia đình ta nó cũng dài như sông... ra ngoài cả nước ta” là sự khẳng định mạch nguồn truyền thống của gia đình mà mỗi thế hệ có trách nhiệm đóng góp một phần để làm nên dòng chảy ấy. Đồng thời cũng qua câu nói này, Nguyễn Thi khẳng định tư tưởng đoàn kết dân tộc để tạo nên sức mạnh chiến đấu. Đó là lẽ sóng và cũng là thực tế cuộc sống của nhân dân miền Nam những năm chống Mĩ.
b. Hoàn cảnh sống của gia đình và truyền thống được hình thành từ hoàn cảnh đó
b. l. Hoàn cảnh sống của gia đình
- Sống trong một thòi kỳ đau thương và dữ dội: xung dột gay gắt giữa ta và địch, giữa nhân dân và kẻ thù dân tộc; sự xuất hiện của bọn ác ôn luôn lùng sục, bắt bớ, chém giết để uy hiếp tinh thần đấu tranh cách mạng.
- Phải đối mặt vói nhiều đau thương mất mát. Trong cuốn sổ gia đình, chú Năm đã ghi rất cụ thể những mối thù của gia đình (thím Năm, ông nội bị bắn; bà nội bị đánh; ba Việt bị chặt đầu; má Việt trúng đạn...).
- Chính hoàn cảnh sống dữ dội đó đã làm bộc lộ phẩm chất anh hùng của mỗi thành viên trong gia dinh.
b. 2. Truyền thống gia đình
- Lòng căm thù giặc và tinh thần phản kháng trước tội ác của giặc.
- Tinh thẩn cách mạng (bất khuất trước kẻ thù, ngoan cường trong chiến đấu)
c. Sự tiếp nối của các thế hệ trong gia đình để tạo nên một dòng sông truyền thống
c. 1. Thế hệ của ông bà
- Ông nội mò súng dưới tàu chìm.
- Bà nội không khai báo nơi chú Năm trốn dù bị lính bao nhà, đe doạ.
c.2. Thế hệ cha chú
- Ba Việt đi tòng quân vào bộ đội, bị thương mới chuyển về công tác xã nhà.
- Má Việt một mình vừa nuôi con, vừa hoạt dộng cách mạng, ở người mẹ ấy, tình yêu thương con sâu sắc và bản lĩnh cứng cỏi, tinh thần cách mạng như hoà quyện lại trong những hành động, những lời nói vừa giản dị lại vừa chứa chở tất cả sự dữ dội mà đằm sâu của cuộc sống.
- Chú Năm là người bộc trực, thẳng thắn, rất giàu tình yêu thương với các cháu và cũng là người có ý thức sâu sắc về truyền thống gia đình. Chú có nhiều cách để giáo dục truyền thống gia đình cho con cháu, những lời răn dạy, những câu hò và đặc biệt là cuốn sổ gia đình - hiện thân đầy đủ nhất của ý thức lưu giữ lịch sử và niềm tự hào về truyền thống gia đình ở người đàn ông ấy.
- Chính thế hệ của ba, má, chú Năm đã tiếp nối và hình thành một diện mạo đầy đủ của truyền thống gia đình và truyền lại nó cho thế hệ cháu con.
c.3. Thế hệ con cháu
- Thằng Hai con chú Năm và chiến công lấy bót dịch, giành 5 cây súng mang về xã nhà.
- Chị em Chiến và Việt từ nhỏ đã lập chiến công bắn tàu Mĩ trên sông Định Thuỷ. Sau khi má mất, hai chị em đã đi bộ đội với tinh thần “hễ giặc còn thì tao mất” và ý thức “mày bắn được tao thì tao cũng bắn được mày. Mày chỉ giỏi giết gia đình tao, nhưng với tao, mày là thằng chạy”.
- Cả hai chị em đều cố gắng lập chiến công như một cách viết tiếp cuốn sổ gia đình.
d. Đánh giá
d. 1. Nét đặc sắc
- Với mục đích làm nổi bật dòng chảy của truyền thống gia đình, Nguyễn Thi rất ý thức trong việc làm nổi bật mối liên hệ của các thành viên trong gia đình ấy: đó không chỉ là mối liên hệ huyết thống mà còn là mối liên hệ về phẩm chất, tinh thần. Mỗi nhân vật là một cá tính riêng song đều gặp nhau ở tinh thần cách mạng.
- Trong quá trình xây dựng nhân vật, bên cạnh việc làm bật những điểm giống nhau, sự kế thừa của thế hệ sau với thế hệ trước (Chiến giống má, Việt giống ba), Nguyễn Thi cũng chú ý nhấn vào sức mạnh vượt lên để tự chẳng định một cách hào hùng nhất của thế hệ sau (những điểm mà Chiến và Việt vượt xa so với thế hệ đi trước của họ).
d. 2. Ý nghĩa tư tưởng
- Khẳng định vẻ đẹp, sức sống bền bỉ, và sự vận động mạnh mẽ của truyền thống gia đình.
- Làm nổi bật tinh thần đoàn kết, sức mạnh đấu tranh của nhân dân miền Nam trong kháng chiến chống Mĩ.
- Làm toả sáng vẻ đẹp của chủ nghĩa anh hùng cách mạng.
3. Kết luận
- Thành công của Nguyễn Thi trong tác phẩm là đã dựng lên hình ảnh một dòng sông của truyền thống gia đình mà trong dòng sông ấy, gia đình ấy “mỗi người một khúc” với những điểm chung và không ít những nét cá tính riêng biệt, đầy hấp dẫn.
- Chính sức hấp dẫn của từng nhân vật trong gia đình giàu truyền thống cách mạng ấy đã tạo nên sức thuyết phục của hình tượng dòng sông truyền thống, sức thuyết phục của chủ đề tư tưởng và những giá trị tư tưởng, nghệ thuật kết tinh trong tác phẩm.
Đề thi thử THPT Quốc Gia môn Tiếng Anh năm 2024 (Đề 16)
Hướng dẫn cách làm bài văn biểu cảm