Bài thơ tả cảnh đẹp đêm rằm tháng giêng, biểu lộ phong thái ung dung và tinh thần quan của Bác trong những ngày đầu xuân kháng chiến khẩn trương và quyết liệt.
Nguyên tác bài thơ bằng chữ Hán, theo thể thơ thất ngôn tứ tuyệt Đường luật, “trắc vần bằng”. Có 3 vần: viên - thiên - thuyền.
“Kim dạ nguyên tiêu nguyệt chính viên,
Xuân giang, xuân thúy tiếp xuân thiên.
Yên ba thâm xứ đàm quân sự,
Dạ bán quy lai nguyệt mãn thuyền.”
Xuân Thủy đã dịch thành thơ lục bát:
Rằm tháng giêng
Rằm xuân lồng lộng bóng trăng soi,
Sông xuân nước lẫn màu Trời thêm xuân.
Giữa dòng bàn bạc việc quân,
Khuya về bát ngát trăng ngân đầy thuyền”.
Nghị luận về một câu tục ngữ hoặc danh ngôn về một vấn đề đời sống