Vai trò của lí tưởng đã được nhà văn Nga Lep Tôn-xtôi đề cao trong một phát biểu: “Lí tưởng là ngọn đèn chỉ đường. Không có lí tưởng thì không có phương hướng kiên định, mà không có phương hướng thì không có cuộc sống”.
Khi đánh giá ai, cái gì ở mức hoàn hảo, chúng ta thường dùng từ "lí tưởng" để kết luận: “người đàn ông (đàn bà) lí tưởng”, “căn hộ lí tưởng", “chiếc xe lí tưởng”.. Hai chữ “lí tưởng” luôn được dùng để diễn dạt cho tính chất, thuộc tính tốt đẹp nhất. Nó chỉ mục đích cao cả, mức độ hoàn hảo, hoàn thiện mà người ta luôn cố gắng phấn đấu ..để đạt tới và trên thực tế rất khó đạt được.
Nếu đã đọc Thép đã tôi thế đấy, Ruồi trâu, Người mẹ- những cuốn sách gối đầu giường của thanh niên Việt Nam một thời, chúng ta sẽ được ngắm nhìn chân dung những con người mang trong mình lí tưởng cách mạng cao cả. Và chính những Pa- Ven, Rivarex, Si-ta... ở các trang truyện đó đã hoá thân trong thế hệ Nguyễn Văn Trỗi, Nguyễn Thị Minh Khai, hoá thân trong những Đặng Thuỳ Trâm, Nguyễn Văn Thạc... Phải chăng chỉ trong chiến tranh máu lửa, con người mới có lí tưởng. Thực ra ở bất cứ thời đại nào con người cũng cần có lí tưởng. Bởi vì lí tưởng không chỉ là ngọn cờ phất lên trong cách mạng, trong cuộc chiến đấu bảo vệ đất nước.
Nếu hình dung một cách hình tượng thì lí tưởng như kim chỉ nam dẫn đường cho mọi người không lạc bước trên hành trình sống của mình. Nó là những mục đích cao đẹp trong cuộc đời mà mỗi người cần xác định để ngưỡng vọng và phấn đấu thực hiện để đạt dược. Nó là nền móng để chúng ta xây lên trên đó cuộc sống của chính mình. Khái niệm “cuộc sống” trong câu nói của Lep Tôn-xtôi có thể hiểu là cuộc đời thực tiễn của mỗi người, nhưng đó phải là cuộc đời có ý nghĩa, cuộc đời tươi đẹp, cuộc đời mà trong đó con người được sống chứ không phải tồn tại.
Cuộc sống đó là thành quả của rực rỡ của lí tưởng. Qua câu nói của mình, nhà văn Nga muốn khẳng định vai trò, tầm quan trọng của lí tưởng trong việc hình thành nên giá trị cuộc sống của mỗi con người. Đi trong đêm tối, ai cũng cần có ngọn đèn soi tỏ mặt đường đi. Những mục đích sống cao đẹp sẽ giúp chúng ta vạch ra những phương hướng cụ thể nhằm phấn đấu thực hiện để đạt được, và cuối cùng, một cuộc sống có ý nghĩa sẽ là kết quả xứng đáng với công sức mà chúng ta đã bỏ ra.
Thiết nghĩ, lời nói của Lep Tôn-xtôi hoàn toàn chính xác. Thực tế cho thấy lí tưởng bao giờ cũng là khởi nguồn của mọi sự thành công. Người có lí tưởng không mấy khi thất bại trong sự nghiệp của mình. Bởi lẽ, họ biết họ cần những gì trong cuộc sống của họ, họ xác định được cho mình những việc cần phải thực hiện và luôn cố gắng để những gì họ mong muốn trở thành hiện thực. Khi đất nước chìm đắm trong gót giày xâm lược của thực dân Pháp và đế quốc Mĩ, thế hệ thanh niên Việt Nam gần như cùng chung một lí tưởng: chiến đấu giành độc lập, tự do cho dân tộc. Họ không ngại ngần rời ghế nhà trường, xung phong ra mặt trận, không hề băn khoăn khi cất vào tủ tờ giấy báo nhập học của một trường đại học danh tiếng. Họ viết những lá đơn xin gia nhập quân ngũ bằng máu. Họ chiến đấu không sợ hi sinh;
Năm mươi sáu ngày đêm khoét núi, ngủ hầm, mưa dầm, cơm vắt
Máu trộn bùn non
Gan không núng, chí không mòn
(Hoan hô chiến sĩ Điện Biên - Tố Hữu)
Đất nước sạch bóng quân thù, mỗi người dân Việt Nam lại đồng sức, đồng lòng khôi phuc lại quê hương mình, ước nguyện độc lập, tự do cho dân tộc đã thành hiện thực. Lúc này, lí tưởng của thời đại, của hầu hết mọi người là xây dựng cho nước nhà giàu đẹp, văn minh. Kế hoạch năm năm lần thứ nhất, lần thứ hai... rồi những chủ trương, chính sách cụ thể cho công cuộc đổi mới đã xác định phương hướng để thực hiện cho thành công mục tiêu xây dựng đất nước xã hội chủ nghĩa văn minh, giàu đẹp...
Con người thời đại mới không mấy khi nói đến lí tưởng họ luôn mang trong mình lí tưởng sống cụ thể. Trước sự lên ngôi của những công nghệ kĩ thuật siêu hiện đại, họ muốn làm chủ cuộc sống của chính mình. Điều đó tưởng như không tưởng nhưng thực tế không ít người đã làm được. Họ đặt ra cho mình nhiệm vụ phải học tập một cách nghiêm túc, đồng thời không ngừng rèn luyện nhân cách bản thân. Họ học sâu, học cao và học rộng, học mọi lúc, moi nơi. Tất cả những tri thức họ làm chủ đủ để không khiến họ lạc hậu trước sự phát triển chóng mặt của thời đại. Nhân cách đạo đức của họ đủ vững vàng để họ không trở thành nô lệ cho sức mạnh vật chất thời hiện đại. Họ là ai? Là những thủ khoa được vinh danh trong lễ tôn vinh Hoa trạng nguyên của đất nước, là những doanh nhân thành đạt, bác sĩ tài hoa, chuyên gia sáng tạo phần mềm chuyên nghiệp, là những người thầy ưu tú, học trò xuất sắc, là những người nông dân biết chủ động ứng dụng khoa học kĩ thuật hiện đại vào sản xuất... Họ là những người có lí tưởng sống tiến bộ lành mạnh. Họ là những ngươi làm chủ cuộc sống của mình, là những người không lạc thời trong chính thời đại của mình.
Ngược lại với những người có lí tưởng là những kẻ hèn nhát, lười biếng, quanh năm suốt tháng chỉ sống trong bóng tối của sự ngu dốt và cái ác. Những người này không bao giờ có ước mơ, không bao giờ đặt ra cho mình mục tiêu, mục đích cần phấn đấu trong cuộc đời. Vậy nên họ không có phương hướng cụ thể cho hành trình sống của mình. Thành công, vinh quang không đến với đối tượng này. Họ là ai?. Họ là người học sinh cuối cấp không biết chọn cho mình trường nghề nào cho phù hợp, là người nghệ sĩ không mang trong mình ước vọng được nhận một giải thưởng giải thưởng nghệ thuật, là người kĩ sư không dám mơ ước đến những công trình đồ sộ... Họ là những người an phận, không có chí tiến thủ, lúc nào cũng nghĩ mình như thế là được rồi. Họ không biết làm gì với kiến thức, với điều kiện sống của mình. Họ không có bản lĩnh nên trước sóng gió, trước sự va đập của cuộc sống, họ không đủ tự tin để vượt qua. Cuộc sống của họ chỉ là những chuỗi ngày trôi qua bình lặng, tẻ nhạt. Họ không cảm nhận được ý nghĩa của cuộc sống, và thực chất là không được sống như theo đúng nghĩa của từ này.
Có lẽ, một trong những bi kịch của đời người là sống không có lí tưởng, không có ước mơ, hoài bão. Nhưng sẽ ra sao nếu ước mơ, hoài bão, nếu lí tưởng của chúng ta lại là những điều không tưởng?. Vẫn biết rằng nếu khống có lí tưởng, chúng ta sẽ không thể xác định con đường đi của mình, không thể lên kế hoạch cụ thể cho những ước muốn, dự định của mình, và tất nhiên, chúng ta sẽ không thể nào có cuộc sống như mong muốn. Nhưng lí tưởng không thể thực hiện vai trò soi đường dẫn lối cho con người khi nó không thiết thực với cuộc sống của chính chúng ta hoặc khi nó đi ngược lại với quy luật vốn có trong cuộc sống này. Bạn đừng bao giờ nuôi mong ước sẽ chế tạo được chiếc máy thời gian để quay ngược trở lại quá khứ. Bạn cũng đừng hi vọng mình sẽ bác bỏ được thuyết tiến hoá của Đac-uyn hay phủ định được thuyết tương đối của Anh-xtanh. Những lí tưởng của chúng ta nên hướng vào thực tiễn, nên phù hợp với chính năng lực của bản thân để tránh sai lầm trong phương hướng, tránh lãng phí thời gian, công sức và tiền bạc.
Khi đã có lí tưởng, chúng ta cần bắt tay ngay vào việc xác đinh phương hướng thưc hiện, tránh trường hợp để lí tưởng mãi nằm trong dự án. Những phương hướng đó phải bám sát vào mục tiêu, mục đích đã đặt ra. Nếu đã dự định thi khối A, bạn phải đầu tư thời gian thích hợp cho việc ôn luyện kiến thức các môn toán, lí, hoá. Việc ôn tập đó phải được lên kế hoạch theo từng giai đoạn, thậm chí từng ngày, theo lượng kiến thức mà chúng ta phải rà soát..
Trong quá trình thực thi biến các phương hướng đó thành hành động cụ thể, chắc chắn chúng ta se phải đối mặt với nhiều khó khăn, bất trắc. Điều quan trọng là chúng ta kiên định, giữ vững lập trường để không đi ngược lại với lí tưởng ban đầu. Bạn là hội viên Hội thanh niên tình nguyện vận động hiến máu nhân đạo. Bạn muốn vận động được nhiều người tham gia hiến máu nhân đạo nhưng một số người không tin vào sự an toàn của hoạt động này. Bạn đừng vội nản chí, đừng vội làm phá bỏ lí tưởng cao đẹp mà bạn đang theo đuổi. Hãy suy nghĩ để tìm ra các hình thức tuyên truyền thuyết phục hơn nữa.
Được theo đuổi đến cùng lí tưởng của mình là điều hạnh phúc nhất mà bản thân chúng ta có thể làm được. Vượt qua những khó khăn trong hành trình đi đến lí tưởng mỗi người sẽ tìm được ý nghĩa của cuộc sống, sẽ cảm nhận được mình đang sống theo đúng nghĩa của từ này. Trong Thép đã tôi thế đấy, nhân vật Pa-ven Cooc-sa-ghin có nói một câu, đại ý: Mỗi người chỉ có một cuộc đời, phải làm thế nào để những năm tháng tuổi xuân của chúng ta không trở nên hoài phí. Như vậy, có thể nói, xác định cho mình lí tưởng sống đúng đắn, quyết tâm đến cùng để biến lí tưởng đó thành cuộc sống thưc sự là chúng ta đã không sống hoài, sống phí rồi.
Câu nói của Lep Tôn-xtôi đã nhấn mạnh một cách chính xác vai trò dẫn đường, định hướng của lí tưởng đối với cuộc đời của mỗi con người. Nếu không phải là người có lí tưởng, bạn hãy bắt tay vào suy ngẫm thật kĩ để xác định cho mình mục đích sống cụ thể. Nếu đã xác định được lí tưởng sống rồi, bạn hãy bắt tay vào việc thực hiện nó. Dẫu có nhiều khó khăn phía trước, bạn cũng đừng vội nản lòng. Thậm chí, vì lí do nào đó mà lí tưởng của bạn không thành, hãy nhen nhóm nó ở thế hệ sau, để họ sẽ bước tiếp con đường bạn đã chọn.
Đề thi thử THPT Quốc Gia môn Tiếng Anh năm 2024 (Đề 16)