Soạn Ngữ Văn 8: Câu phủ định

I. KIẾN THỨC CẦN NHỚ
 
Câu phủ định là câu có những từ ngữ phủ định như: không, chẳng, chả, chưa, không phải (là), chẳng phải (là), đâu có phải (là), đâu (có)...
 
Câu phủ định dùng để:
 
- Thông báo, xác nhận không có sự vật, sự việc, tính chất, quan hệ nào đó (Câu phủ định miêu tả).
 
- Phản bác một ý kiến, một nhận định (câu phủ định bác bỏ).
 
II. HƯỚNG DẪN TRẢ LỜI CÂU HỎI
 
Câu hỏi 1
 
+ Các câu b, c, d có đặc điểm hình thức khác so với câu a, có những từ ngữ phủ định: không, chưa, chẳng.
 
+ Về chức năng các câu b, c, d là các câu phủ định việc Nam đi Huế, còn câu a là câu khẳng định.
 
Câu hỏi 2
 
+ Câu có từ ngữ phủ định.
 
- Không phải, nó chần chẫn như cái đòn càn.
 
- Đâu có! Nó bè bè như cái quạt thóc.
 
+ Mấy ông thầy bói xem voi dùng những câu có từ ngữ phủ định để nhằm bác bỏ một ý kiến, nhận định của người đối thoại.
 
III. HƯỚNG DẪN TRẢ LỜI CÂU HỎI LUYỆN TẬP
 
Câu 1. Trong các câu sau dãy câu nào là câu phủ định bác bỏ? Vì sao?
 
Những câu sau là câu phủ định bác bỏ vì nó phản bác một ý kiến trước đó.
 
- Cụ cứ tưởng thế đấy chứ nó chả hiểu gì đâu!
 
- Không, chúng con không đói nữa đâu.
 
Câu 2. Đọc các đoạn trích sau và trả lời câu hỏi.
 
+ Cả 5 câu đều là câu phủ định, vì đều có từ ngữ phủ định: không đoạn a, không đoạn b, chẳng ở đoạn c.
+ Đặt câu không có từ ngữ phủ định nhưng có ý nghĩa tương đương:
 
a) Câu chuyện có lẽ chỉ là một câu chuyển hoang đường, song không phải là không có ý nghĩa.
 
b) Tháng tám, hồng ngọc đỏ, hồng hạc vàng, không ai không từng ăn trong Tết Trung Thu, ăn nó như ăn cả mùa thu vào lòng vào dạ.
 
c) Từng qua thời thơ ấu ở Hà Nội ai cũng có một lần ngẩng cổ nhìn lên tán lá cao vút mà ngắm nghía một cách ước ao chùm sấu non xanh hay thích thú chia nhau nhấm nháp món sấu dầm bán ở cổng trường.
 
+ Những câu mới đặt không có từ ngữ phủ định so với những câu có từ ngữ phủ định như ban đầu ta thấy. Ý nghĩa của chúng hoàn toàn giống nhau, nhưng cách nói có từ ngừ phủ định có giá trị nghệ thuật cao hơn.
 
Câu 3. Xét các đoạn văn sau và trả lời câu hỏi.
 
Choắt không dậy dược nữa, nằm thoi thóp.
 
+ Nếu thay thế từ phủ định không bằng chưa ý nghĩa của câu sẽ thay đối, câu văn viết lại là: “Dế Choắt chưa dậy được, nằm thoi thóp”.
 
+ Chưa biểu thị thái độ phủ định tại thời điểm nói sự việc không xảy ra, nhưng sau thời điểm đó có thể xảy ra.
 
+ Không kết hợp với nữa biểu thị thái độ phủ định với sự việc tuyệt đối không thế xảy ra cả thời điểm đó và sau đó. Câu văn của Tô Hoài phù hợp với câu chuyện hơn, vì sau đó Dế Choắt đã chết.
 
Câu 4. Các câu sau dây có phải là câu phủ định không? Những câu này dùng dể làm gì? Đặt những câu có ý nghĩa tương đương.
 
+ Các câu sau đây đều là những câu phủ định.
 
a) Đẹp gì mà đẹp! Dùng để phản bác ý kiến, khẳng định một cái gì đó không đẹp.
 
b) Làm gì có chuyện đó! Dùng để phản bác ý kiến về tính chân thực của một sự việc.
 
c) Bài thơ này mà hay à? Dùng để phản bác ý kiến cho rằng một bài thơ nào đó là hay, về hình thức là một câu nghi vấn.
 
d) Cụ tưởng tôi sung sướng hơn chăng? Hình thức là một câu nghi vấn nhưng thực ra dùng để phản bác điều mà Lão Hạc đang nghĩ: ông giáo sung sướng hơn mình.
 
+ Đặt câu có ý nghĩa tương đương:
 
a) Thế mà cũng gọi là đẹp à?
b) Nếu có chuyện đó thì trời sập.
c) Thơ thế này cũng gọi là hay à?
d) Tôi cũng khổ như cụ thôi!
 
Câu 5. Đọc đoạn trích sau và cho biết: có thể thay quên bằng không, chưa bằng chẳng được không? Vì sao?.
 
Ta thường tái bữa quên ăn, nửa đêm vỗ gối; ruột đau như cắt, nước mắt đầm đìa; chỉ căm tức chưa xả thịt lột da, nuốt gan uống máu quăn thù. Dẫu cho trăm thân này phơi ngoài nội cỏ, nghìn xác này gói trong da ngựa, ta cũng vui lòng.
 
+ Ta không thể thay thế quên bằng không, chưa bằng chẳng được vì thay thế như vậy ý nghĩa của câu sẽ thay đổi.
 
+ Quên ăn: mải suy nghĩ về việc khác không để ý đến việc ăn uống vẫn ăn nhưng không đúng bữa.
 
- Không ăn: tại thời điểm bữa ăn và sau đó cũng không, người nói vẫn nhớ tới bữa ăn nhưng không ăn vì một lí do nào đó mà không ăn chứ không phải vì quên.
 
- Chưa: điều muốn làm nhưng chưa làm được, bao giờ làm xong mới thoả lòng.
 
- Chẳng: không muốn làm điều đó.
 
Câu 6. Hãy viết một đoạn đối thoại ngắn, trong đó có dùng câu phủ định miêu tả và câu phủ định bác bỏ.
 
Nam và Minh nói chuyện trao đổi với nhau sau giờ kiểm tra:
 
- Bài số 3 tớ thấy khó quá!
- Bài đó mà khó gì! (câu phủ định phản bác)
- Cậu giải bằng cách nào?
-Tớ không giải bằng cách thông thường, mà bằng phương pháp lập luận (câu phủ định miêu tả).