Trau dồi vốn từ - Ngữ Văn 9

A- Hướng dẫn tìm hiểu bài
I. Rèn luyện để nắm vững nghĩa của từ và cách dùng từ

Từ là đơn vị để tạo nên câu. Muốn diễn tả chính xác và sinh động những suy nghĩ, tình cảm của mình cần phải biết rõ những từ mình dùng và có vốn từ phong phú. Để làm được điều này, chúng ta cần phải trau dồi vốn từ. Rèn luyện để nắm được đầy đủ và chính xác nghĩa của từ và cách dùng từ là việc rất quan trọng để trau dồi vốn từ. Có nhiều cách trau dồi vốn từ:

- Hiểu nghĩa của từ và biết cách dùng từ

Hiểu nghĩa của từ là rất quan trọng. Nếu không hiểu đúng nghĩa của từ thì sẽ không hiểu đúng, thậm chí hiểu sai hoặc khống nắm đúng ý nghĩa nội dung của văn bản. 

Ví dụ: Bố đi đâu, mẹ hĩm đi đâu nào?
(Tố Hữu)

Cần phân biệt hĩm / him. Hĩm chỉ đứa con gái trong phương ngữ Thanh Hóa.

Muốn hiểu nghĩa của từ, cần phải học thầy, học bạn, học mọi người xung quanh.

Đi cho biết đó biết đây ở nhà với mẹ biết ngày nào khôn
(Ca dao)

Khi đọc sách, đọc thơ văn cổ, nên đọc kĩ chú thích hoặc tra từ điển tiếng Việt.

Ví dụ: Buổi ấy, bao nhiêu những loài trân cầm, dị thú, cổ mộc, quái thạch và chậu hoa cây cảnh ở chốn dân gian, Chúa đều sức thu lấy, không thiếu một thứ gì. Có khi lấy cả cây đa to, cành lá rươm rà, từ bên bắc chở qua sông đem về. Nó giống như một cây cổ thụ mọc trên đầu non hốc đá, rễ dài đến vài trượng, phải một cơ binh mới khiêng nổi, lại bốn người đi kèm, đều cầm gươm, đánh thanh la đốc thúc quân lính khiêng đi cho đều tay. Trong phủ, tùy chỗ, điểm xuyết bày vẽ ra hình núi non bộ trống như bến bể đầu non. Mỗi khi đêm thanh cảnh vang, tiếng chim kêu vượn hót ran khắp bốn bề, hoặc nửa đêm ồn ào như trận mưa sa gió táp, vỡ tổ tan đàn, kẻ thức giả biết đó là triệu bất thường. (Phạm Đình Hổ) 

- Ghi chép

Thói quen ghi chép là một phong cách văn hoá rất đẹp. Quá trình học tập dễ nhớ mà cũng dễ quên. Ghi chép sẽ giúp ta luôn trau dồi kiến thức và ngày càng làm kiến thức thêm phong phú.

- Tìm hiểu nghĩa của các từ địa phương, từ Hán Việt.

Ví dụ:

Tôi nhớ
Giường kê cánh cửa 
Bếp lửa khoai vui 
Đông chí nứ vui vui,
Đồng chí nứ dạy tui dăm tối chữ,
Đồng chí mô nhớ nữa,
Kể chuyện Bình Trị Thiên,
Cho bầy tui nghe ví 
Bếp lửa rung rung đôi vai đồng chí 
- Thưa trong nớ hiện chừ vô cũng gian khổ 
Đồng bào ta phải kháng chiến ra ri.
(Hồng Nguyên)

1. Ý kiến của cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng trong đoạn trích Giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt, gồm hai ý cơ bản sau:

- Tiếng Việt là một ngôn ngữ giàu, đẹp, có khả năng lớn để diễn đạt tư tưởng và tình cảm.
- Muốn phát huy tốt khả năng tiêng Việt, chúng ta phải không ngừng trau dồi vốn từ và phải biết vận dụng vốn từ ngữ một cách nhuần nhuyễn.

2. Xác định lỗi diễn đạt trong các câu dẫn ở SGK, trang 10

a) Việt Nam chúng ta có rất nhiều thắng cảnh đẹp.

Trong câu này có sự lặp Việt Nam và chúng ta.
Có thể sửa lại như sau: Việt Nam có rất nhiều thắng cảnh đẹp.

b) Các nhà khoa học dự đoán những chiếc bình này đã có cách đây khoảng 2000 năm.
Dự đoán được dùng với nghĩa: đoán trước tình hình, sự việc nào đó có thể xảy ra. Trong khi đó, câu này nói về một vật đã có.
Có thể sửa lại như sau: Các nhà khoa học cho rằng những chiếc bình này đã có cách đây khoảng 2.000 năm.

c) Trong những năm gần đây, nhà trường đã đẩy mạnh quy mô đào tạo để đáp ứng nhu cầu học tập của xã hội.
Trong câu này thừa từ học tập
Có thể sửa lại như sau: Trong những năm gần đây, nhà trường đã đẩy mạnh quy mô đào tạo để đáp ứng nhu cầu của xã hội.

II. Rèn luyện để làm tăng vốn từ

Rèn luyện để biết thêm những từ chưa biết, làm tăng vốn từ là việc thường xuyên phải làm để trau dồi vốn từ.

Trong đoạn trích Mỗi chữ phải là một hạt ngọc, nhà vàn Tô Hoài đã phân tích quá trình trau dồi vốn từ của đại thi hào Nguyễn Du bằng cách học lời ăn tiếng nói của nhân dân.