Nếu có một mùa thu mà “lá không vàng, lá không rụng, lá lại thêm xanh” thì có lẽ đó chỉ là mùa thu dưới ngòi bút Xuân Diệu. Thực tế, thu sang, đông về, lá sẽ rụng, lá phải lìa cành. Đó là quy luật bất diệt của tạo hoá nhưng cũng ẩn chứa quy luật về cuộc sống của con người nữa. Ai đó đã nói rằng: “Không nỗi đau rứt lá, sao làm nổi nhành mai”.

Nguyễn Tuân và Thạch Lam là hai cây bút tài hoa nở rộ trên văn đàn Việt Nam 1930 - 1945. Trên hành trình tìm kiếm cái Đẹp, hai nhà văn đã mang đến nhiều tác phẩm có những khám phá riêng, độc đáo mà Chữ người tử tù (Nguyễn Tuân) và Hai đứa trẻ (Thạch Lam) là hai tác phẩm tiêu biểu nhất. Trong hai truyện ngắn này, nghệ thuật miêu tả tương phản là nghệ thuật đặc sắc để lại những ấn tượng mạnh mẽ và ám ảnh trong lòng người đọc.

Nam Cao tin rằng: dẫu con người có bị chìm sâu vào thảm trạng rùng rợn nhất - thảm trạng tha hóa, thì trong đáy sâu tinh thần vẫn có một hạt than nhỏ ngậm lửa ý thức, lương tri... Nghèo khổ, đau khổ, khùng điên... chỉ như một lớp tro trấu phủ kín bên ngoài. Hạt lửa nhỏ ý thức vẫn âm ỉ cháy ở bên trong như là một sức mạnh bất diệt. Gặp điều kiện thuận lợi, hạt lửa nhỏ sẽ cháy thành ngọn lửa.

Truyện ngắn Chí Phèo viết năm 1941. Lúc đầu, Nam Cao đặt tên cho tác phẩm này là Cái lò gạch cũ. Khi in, nhà xuất bản Đời mới đổi tên là Đôi lứa xứng đôi. Năm 1945, khi cho in lại trong tập Luống cày, tác giả sửa lại là Chí Phèo.

Đời thừa không có cốt truyện đầy kịch tính và những chi tiết éo le, li kì, không có những nhân vật mà diện mạo, ngôn ngữ, hành vi độc đáo, ưng đọc một lần nhớ mãi. Có thể nói, hơn bất cứ ở đâu, truyện ngắn “Đời thừa” cho ta thấy những quan điểm nghệ thuật, tấm lòng nhân đạo mo cả của cả một tài năng văn xuôi “chín muồi’.

Đời thừa là truyện về một nhà văn nghèo bất đắc chí. Đề tài ấy không thật mới : đương thời, đã có Mực mài nước mắt (Lan Khai), Nợ văn (Lãng Tử), nhiều trang tùy bút của Nguyễn Tuân, nhiều vần thơ của Tản Đà, Nguyễn Vĩ, Trần Huyền Trân…, hai câu thơ rất quen thuộc của Xuân Diệu : “Nỗi đời cay cực đang giơ vuốt – Cơm áo không đùa với khách thơ”… Tất cả đều đã nói thấm thía về cảnh nghèo túng đáng thương của người cầm bút.