Giáo án Ngữ Văn 9, Tiết 141: Ôn tập tiếng việt lớp 9

I. MỤC TIÊU:
1. Kiến thức:
    - Củng cố, hệ thống hóa kiến thức về khởi ngữ và các thành phần biệt lập, liên kết câu và liên kết đoạn văn.
2. Kĩ năng:
     - Rèn luyện cho HS sử dụng các thành phần câu: Khởi ngữ, thành phần biệt lập, liên kết câu và liên kết doạn văn.
3. Thái độ:
     - Giáo dục HS ý thức học tập, viết văn bản hiệu quả.
4. Định hướng phát triển năng lực:
- Tiếp nhận văn bản, hợp tác, cảm thụ, thưởng thức tác phẩm.
II. CHUẨN BỊ:
1. Giáo viên:
        - Giáo án; SGK, SGV.
2. Học sinh:
      - Đọc và chuẩn bị trước bài theo câu hỏi SGK.
3. Phương pháp: Thuyết trình, vấn đáp, nêu vấn đề, gợi mở, thực hành.
 III. TIẾN TRÌNH DẠY- HỌC:

Hoạt động của thầy và trò	Nội dung
A. Hoạt động khởi động - Mục tiêu: Tạo tâm thế hứng khởi cho hs. - Phương pháp: Đàm thoại, thuyết trình. - Thời gian: 5p + Ổn định tổ chức:……………………Vắng :……………………………………… + Kiểm tra bài cũ: ? các bước làm bài nghị luận về một tác phẩm truyện hoặc đoạn trích? + Giới thiệu bài mới: - Điều chỉnh: …………………………………………………………………………
B.Hình thành kiến thức mới. Hoạt động 1: HDHS Củng cố kiến thức. - Mục tiêu: củng cố kiến thức về nội dung tiếng Việt. - Phương pháp: Đàm thoại , thuyết trình, thảo luận. - Thời gian: 34p - Điều chỉnh:...................................................................................................................
GV: ? Thế nào là khởi ngữ? HS: ( Trả lời ) GV: ? Dấu hiệu nhận biết khởi ngữ là gì? HS: ( Trả lời ) GV: ? Thế nào là thành phần biệt lập? HS: ( Trả lời ) GV: ? Chúng ta đã học những thành phần biệt lập nào ? Phân biệt các thành phần biệt lập đó ? HS: ( Trả lời ) GV: Nhận xét và sửa chữa. -> Gọi HS đọc yêu cầu bài tập 1 ( SGK/109 ). -> GV HDHS làm bài tập. GV: Nhận xét và sửa chữa. -> Gọi HS đọc yêu cầu bài tập 2. - Yêu cầu: HS viết được đoạn văn giới thiệu được “ Bến quê” của Nguyễn Minh Châu. - Lưu ý: Sử dụng khởi ngữ và thành phần tình thái. HS: ( Đọc đoạn văn-> HS khác nhận xét. ) GV: Nhận xét, sửa chữa và đưa ra đề bài khác tương tự. GV:  ? Em hiểu thế nào là liên kết về nội dung và liên kết về hình thức? HS: ( Trả lời ) GV:  Nhận xét. -> Yêu cầu HS đọc bài tập 1.  ? Hãy cho biết mỗi từ ngữ in đậm thể hiện phép liên kết nào? HS: ( Lên bảng làm bài tập) GV: Nhận xét và sửa chữa. -> HDHS làm bài tập 2,3. GV: ? Thế nào là nghĩa tường minh ? Hàm ý? HS: ( Trả lời ) GV: Nhận xét.  ? Điều kiện để sử dụng hàm ý là gì? HS: ( Trả lời ) GV: Nhận xét , chốt ý. -> Lấy VD làm rõ. GV: Gọi HS đọc yêu cầu bài tập 1 (SGK/111) HS: ( Đọc truyện cười) GV:  ? Hàm ý của câu in đậm là gì? HS: ( Trả lời ) GV: Nhận xét và sửa chữa. -> Gọi HS đọc yêu cầu bài tập 2. -> HDHS làm bài tập. HS: ( Làm bài tập vào vở-> Trình bày. ) GV: Nhận xét, sửa chữa và đưa ra bài tập bổ sung.	I. Khởi ngữ và các thành phần biệt lập:  1. Khởi ngữ:   - Khởi ngữ là thành phần câu đứng trước CN để nêu lên đề tài được nói đến trong câu .Thường đứng sau quan hệ từ “ Đối với , về”. 2. Các thành phần biệt lập: - Các thành phần biệt lập : Là những bộ phận không tham gia vào việc diễn đạt nghĩa sự việc của câu. - Các thành phần : Tình thái, phụ chú , gọi- đáp, cảm thán.  *. Bài tập 1:  Xác định thành phần in đậm trong ví dụ là thành phần gì? và ghi kết quả vào bảng phân tích. - KN : Xây cái lăng ấy - Tình thái : Dường như - Cảm thán : Vất vả quá ! - Gọi – đáp : Thưa ông - Phụ chú : Những người con gái… như vậy.  *. Bài tập 2: ( SGK/110 ) (HS tự làm vào vở ) II. Liên kết câu và liên kết đoạn văn: - Nội dung: Các đoạn văn phải phục vụ chủ đề chung của toàn văn bản; Các đoạn văn và các câu phải được sắp xếp theo một trình tự hợp lí. - Hình thức: Sử dụng các biện pháp: Phép lặp, phép đồng nghĩa, trái nghĩa, phép thế, phép nối.  *. Bài tập 1: ( SGK/ 110 ) Phép nối: Nhưng, nhưng rồi, và. - Phép lặp: Cô bé- cô bé - Phép thế: Cô bé- nó    c. Phép thế: Thế ( Bây giờ cao sang rồi thì để ý đâu đến bọn chúng tôi nữa. ) . III. Nghĩa tường minh và hàm ý:     1. Lí thuyết:                - Nghĩa tường minh là phần thông báo được diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu. - Hàm ý: Là phần thông báo tuy không được diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu nhưng có thể suy ra những từ ngữ ấy. - Để sử dụng hàm ý, cần có hai điều kiện: + Người nói ( Người viết ) có ý thức đưa hàm ý vào câu nói. + Người nghe ( Người đọc ) có năng lực giải đoán hàm ý.  2. Luyện tập:   a. Bài tập 1: ( SGK/ 111) - Hàm ý: Ở dưới ấy các nàh giàu chiếm hết cả chỗ rồi-> Địa ngục là chỗ ở của các ông ( người nhà giàu ).  b. Bài tập 2: ( SGK/111 ) *. Tớ thấy họ ăn mặc rất đẹp : - Đội bóng của huyện chơi không hay - Tôi không muốn bình luận về vấn đề này -> Cố ý vi phạm p/c quan hệ. -> Cần nói đúng vào đề tài giao tiếp. *. Tớ báo cho Chi rồi - Tớ chưa báo cho Nam và Tuấn -> Cố ý vi phạm p/c về lượng -> Lời nói phải có nội dung đúng với yêu cầu giao tiếp, vừa đủ.
C. Hoạt động luyện tập. - Mục tiêu: Củng cố kiến thức. - Phương pháp: Đàm thoại, thảo luận, thực hành - Thời gian: 3p ? Hệ thống lại nội dung bài học. - Điều chỉnh:.................................................................................................................
D. Hoạt động ứng dụng - Mục tiêu: Vận dụng kiến thức nêu nội dung bài học. - Phương pháp: Đàm thoại, thảo luận. - Thời gian: 2p ? Khi sử dụng hàm ý đòi hỏi người nói và người gnhe phải có năng lực gì? - Điều chỉnh:..................................................................................................................
E. Hoạt động tìm tòi mở rộng - Mục tiêu: Giúp học sinh mở rộng kiến thức. - Phương pháp: Tư duy - Thời gian: 1p + Học bài, chuẩn bị bài: luyện nói nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ. - Điều chỉnh:.................................................................................................................