a. Hướng dẫn tìm hiểu
Đọc kĩ bốn câu thơ đầu của đoạn thơ và phần chú thích trong SGK để hiểu điển tích, điển cố mà Nguyễn Du sử dụng. Cảnh mùa xuân được tác giả gợi ra qua những chi tiết nào? Đường nét, hình ảnh, màu sắc, khí trời hay cảnh vật...? Chú ý cách sử dụng từ và biện pháp nghệ thuật để miêu tả về cảnh ngày xuân.
b. Gợi ý trả lời
Trang thơ của Nguyễn Du như đang mở rộng trước mắt ta. Một sự sắp xếp tài tình của tác giả: ngay sau bức tranh về hai nàng tố nga quốc sắc thiên hương là khung cảnh mùa xuân tươi đẹp và cuộc du xuân của tài tử giai nhân.
Bốn câu thơ mở ra một không gian nghệ thuật hữu sắc, hữu hương hữu hình và nên thơ, cả không gian ấy như tràn ngập khí xuân, sắc xuân. Ngòi bút của tác giả chỉ phác thảo một vài đường nét thanh mảnh nhưng cũng đủ để gợi lên sắc xuân tươi mới trong lòng người đọc. “Ngày xuân con én” vừa nêu báo là ngày xuân vừa dùng hình ảnh con én đưa thoi, Nguyễn Du đã tô đậm khung cảnh không gian “mùa xuân” - mùa ngọt ngào, yêu thương; mùa của sự sống; mùa của lễ hội, mùa của ăn chơi. Nhưng với tâm hồn nhạy cảm, tâm hồn luôn khắc khoải cùng nhịp đập của cuộc sống, Nguyễn Du đã nhìn thấy đằng sau cánh én “thoi đưa” vội vã vút qua, vút lại, chao liệng ấy là thời gian đang trôi nhanh, mùa xuân như cũng đang hối hả. Câu thành ngữ: “Thời gian thấm thoắt thoi đưa”, như “vó câu qua cửa sổ” như “nước chảy qua cầu” đã đi vào hồn thơ Tố Như một cách tự nhiên.
Sau cánh én “đưa thoi”, ông kính của nghệ sĩ mơ rộng ra cả không gian đế nắm bắt, để thu lượm cái ánh “thiền quang” của mùa xuân vào thời khắc “chín chục đã ngoài sáu mươi”. Cách tính thời gian và miêu tả vẻ đẹp mùa xuân của các thi sĩ xưa nay thật độc đáo và ý vị: Nào là “xuân hướng lão” (ức Trai), nào cánh mưa bụi, tiếng chim kêu trong Đường thi hay những cánh bướm ríu rít bay trong thơ Trần Nhân Tông. Nguyễn Du khéo léo lựa chọn thời điểm không phải là lúc đầu xuân với làn mưa bụi và cái se lạnh còn sót lại của mùa đông, hay một nàng xuân đang độ chín nồng mà là mùa xuân đã bước sang tháng ba. Thời khắc ấy gợi một cảm giác chơi vơi trong lòng người bởi thời gian trôi đi quá nhanh, quá vội vã. Hai chữ “thiều quang” được sử dụng đắc địa gợi lên màu hồng của ánh xuân, cái ấm áp của khí xuân và cái mênh mông bao la của đất tròi. Và trong tiết xuân tháng ba nhiều ấm áp ấy, cảnh vật như khoác lên mình một bộ áo mới trẻ trung, tươi non hơn:
Cỏ non xanh rợn chân trời,
Cành lê trắng điểm một vài bông hoa.
Không gian nghệ thuật đến đây được mở ra mênh mông, vượt ra khỏi tầm mắt của thi nhân. Những thảm cỏ xanh như trải dài trải rộng tới tận chân trời. Trong khí xuân ấm áp, sắc xanh ấy ánh lên sức xuân mơn mởn, ngọt ngào. Điểm xuyết trên nền của tấm thảm xanh khổng lồ ấy là sắc “trắng” tinh khôi, thanh khiết của hoa lê nở lác đác, chỉ mới hé lộ, khoe sắc, khoe hương. Nguyễn Du một lần nữa cho người đọc cảm nhận về sự khéo léo của một hoạ sĩ tài hoa trong sự phối hợp màu sắc, đường nét rất điêu luyện. Bức tranh của ông không êm đềm về chi tiết, không sặc sỡ về màu sắc, không một âm thanh mà chỉ bằng những đường nét chấm phá nhưng cũng đủ gợi lên cái ấm áp, tươi mới của mùa xuân. Trong câu thơ của Nguyễn Du ta luôn bắt gặp không khí cổ điển, trang nhã của Đường thi. Những vần thơ Đường đã được Tố Như vận dụng một cách sáng tạo: Phương thảo liên thiên bích - Lê chi sở điểm hoa (Cỏ thơm liền với trời xanh, Trên cành lê có mấy bông hoa). Sáng tạo trước hết là hai chữ “trắng điểm” - một nhãn tự, cách chấm phá điểm xuyết của thi pháp cổ gợi lên vẻ đẹp thanh xuân trinh trắng của thiên nhiên cỏ hoa.
Có thể nói, bốn câu thơ với bốn cảnh sắc tiêu biểu cho bút pháp tả cảnh tài tình của thi hào Nguyễn Du. Không gian có lúc được mở ra mênh mông với sắc hồng của ánh xuân, với thảm cỏ xanh tận chân trời, có lúc như thu lại trong những đường nét như những cánh én đưa thơ: hay một cành lê trắng lác đác nở hoa. Sự phối hợp hài hoà giữa màu sắc của cảnh vật mùa xuân, giữa cánh én đưa thoi rất cụ thể, rất thực và cái mênh mông, trừu tượng của ánh thiều quang đã tạo ra bức tranh xuân riêng của thi hào Nguyễn Du.
Giải Tiếng Anh 9 Kết nối tri thức, Unit 6: Getting Started