a- Hướng dẫn tìm hiểu
Đọc kĩ đoạn thơ
Thanh minh trong tiết tháng ba
…….
Thoi vàng vó sắc, tro tiền giấy bay.
và các chú thích trong sách giáo khoa để hiểu hết nghĩa của từ. Đoạn thơ miêu tả về không khí của một lễ hội, được tác giả thể hiện qua những: chi tiết, từ ngữ, hình ảnh nào?... Có thể vận dụng những hiểu biết về ngày lễ truyền thống của dân tộc cho bài viết thêm phong phú.
b. Gợi ý trả lời
Trong tiết xuân ấm áp, khí xuân tươi sáng, thanh khiết, con người cũng muốn thể hiện lòng hiếu nghĩa vối tổ tiên ông bà:
Thanh minh trong tiết tháng ba
Đã thành một thông lệ, vào đầu tháng ba âm lịch hàng năm, mùi xuân khí trời mát mẻ, trong trẻo, con cháu lại tổ chức đi tảo mộ, thăm viếng sửa sang phần mộ của ông bà, ngươi thân. Thờ cúng tổ tiên chính là một tín ngưỡng cổ truyền, một nét đẹp trong văn hoá Việt Nam. Dù ăn đâu làm đâu, nhung cứ vào dịp đó, con cháu ở khắp nơi lại trở về quê hương bản quán, cùng nhau thắp nén nhang sưởi ấm linh hồn những người đã khuất và tỏ lòng hiếu nghĩa của mình. Trong văn hoá Việt Nam, có hiện tượng phổ biến là lễ bao giờ cũng kết hợp với hội Lễ là tảo mộ, hội là đạp thanh.
Mọi người đi tảo mộ cũng là tham gia vào cuộc du xuân chôn đồng quê. Bằng bút pháp miêu tả chân thực Nguyễn Du đã ghi lại không khí của lễ hội truyền thống của dân tộc hết sức sinh động, tươi vui Điệp ngữ: “lễ là... hội là”, gợi nên nhịp thời gian tuần hoàn, những cảnh lễ hội dân gian cứ liên tiếp diễn ra đã bao đời nay, trở thành một phong tục cổ truyền trong đời sống tinh thần của người dân đất Việt “Tháng giêng là tháng ăn chơi. Tháng hai cờ bạc, tháng ba hội hè”.
Cảnh trẩy hội đông vui, tưng bừng, náo nhiệt được tác giả gợi ti qua một loạt động từ, tính từ, danh từ ghép: “nô nức, yến anh, chị em dập dìu, tài tử, giai nhân, như nước, như nêm...”. Trên các nẻo đường “gần xa” nơi thôn quê thanh tĩnh, những dòng người tưng bừng trẩy hội. Có biết bao “yến anh” đi du xuân trong niềm vui “nô nức”, hồ hởi giục giã. Còn kia nữa bao “tài tử” “giai nhân” cũng “dập dìu” vai sánh vai, chân nối chân nhịp bước, tươi trẻ và rạo rực. Có cảm tưởng trước mắt ta như đang diễn ra một lễ hội với không khí vô cùng đông vui, nhộn nhịp. Không gian bừng sáng, rực rỡ bởi sắc của trời xuân, của “áo quần” đẹp đẽ, tươi mới. Những con đường ngựa xe tấp nập, cuồn cuộn “như nước”, dòng người nghìn nghịt đan vào nhau như nêm. Các từ ngữ “nô nức, dập dìu”, các ẩn dụ so sánh (như nước, như nêm) đã gợi tả lễ hội mùa xuân tưng bừng náo nhiệt đông vui đang diễn ra khắp mọi miền quê đất nước. Cảnh vật trong sáng, thanh khiết, con người trẻ trung, xinh đẹp, sang trọng và phong lưu:
Dập dìu tài tử giai nhân
Ngựa xe như nước, áo quần như nêm.
Trong những tài tử, giai nhân dập dìu ấy có ba chị em Thuý Kiều. Hoà trong không khí tưng bừng, nhộn nhịp của lễ hội, họ cùng “sắm sửa bộ hành chơi xuân”. Câu thơ mới đọc qua tưởng như chỉ là một lời thông báo về sự góp vui của chị em Kiều trong dòng người trẩy hội. Nhưng sâu xa hơn, đằng sau câu thơ ẩn chứa bao nỗi niềm chờ mong trông đợi, ngày lễ tảo mộ, ngày hội đạp thanh để du xuân, để hoà mình trong không khí của ngày xuân, của lễ hội. Trong câu thơ của Nguyễn Du, người đọc luôn cảm nhận được cái náo nức của cảnh vật và sự rạo rực, đầy sức sống của con người. Ai đã từng hoà mình trong không khí của tiết Thanh minh, của lễ hội chùa Hương, hội Lim... mới cảm nhận hết được cái đẹp, cái vui, cái tưng bừng, tươi trẻ mà Nguyễn Du miêu tả.
Thơ là nghệ thuật của ngôn từ. Với Nguyễn Du - bậc thầy về ngôn ngữ thi ca - lại càng đúng. Các danh từ: “yến anh, chị em, tài tử, giai nhân, ngựa xe” hay tính từ, động từ “nô nức, dập dìu, sắm sửa” hoàn toàn là các từ ghép được thi hào sử dụng chọn lọc tinh tế, làm sống lại cái không khí đông vui, rộn ràng của mùa xuân, một nét đẹp trong nền văn hoá cổ truyền (lễ hội) của dân tộc ta và nếp sống phong lưu của chị em Kiều trong không khí ấy, họ vừa du xuân vừa tham gia vào những lễ nghi không thể thiếu trong ngày tảo mộ.
Ngổn ngang gò đống kéo lên,
Thoi vàng vó rắc tro tiền giấy bay.
Đời sống tâm linh, phong tục dân gian cổ truyền trong lễ tảo mộ (đốt giấy tiền và vàng vó gửi cho người đã khuất) được Nguyễn Du nói đến với nhiều cảm thông, chia sẻ. Cõi âm và cõi dương, người đang sống và kẻ đã khuất, quá khứ và hiện tại như cùng hiện trên những gò đống “ngổn ngang” trong lễ tảo mộ. Chỉ một câu thơ nhưng Nguyễn Du đã nói được cái tâm thánh thiện, niềm tin chất phác mà đầy ắp nghĩa tình của người dân đất Việt. Họ vẫn tin rằng khi một người rời khỏi cõi dương gian họ sẽ đến một thế giới khác, vẫn tiếp tục cuộc sống của mình và liên hệ với người còn sống. Và những nén nhang thơm, tờ tiền giấy sẽ sưởi ấm linh hồn họ. Trong nén nhang ấy tất cả mọi người, trong đó có ba chị em Kiều không chỉ nguyện cầu cho nhung linh hồn đã khuất được siêu thoát, được bình an mà họ còn gửi gắm niềm tin vào một cuộc sống tốt đẹp, yên bình chốn dương gian.
Có thể sau hai trăm năm, ý nghĩ của mỗi chúng ta có ít nhiều đổi thay trước cảnh “Thoi vàng vó rắc tro tiền giấy bay” nhưng giá trị nhân bản của thơ Nguyễn Du vẫn làm ta xúc động. Câu thơ của Nguyễn Du trở nên bất hủ không chỉ vì vẻ đẹp của ngôn từ đắc địa mà còn có chiều sâu của tâm linh con người. Qua cuộc du xuân của chị en Thuý Kiều, tác giả đã gợi lại một cách sinh động không khí lễ hội cổ truyền của dân tộc trong tiết xuân tươi mới, ấm áp, thanh bình.
Giải Tiếng Anh 9 Kết nối tri thức, Unit 6: Getting Started