Câu hỏi 3: Em có nhận xét gì về ngôn ngữ, giọng điệu của bài thơ này? Những yếu tố đó đã góp phần như thế nào trong việc khắc hoạ hình ảnh những người lính lái xe ở Trường Sơn?
a. Hướng dẫn tìm hiểu
Chú ý cách sử dụng ngôn từ của tác giả, đặc điểm về thể loại, độ dài ngắn của câu thơ, giọng điệu và sự chuyển biến giọng điệu theo từng khổ, sự phù hợp giữa giọng điệu, ngôn ngữ đó với những đặc điểm tính cách của người lính được thể hiện trong bài.
b. Gợi ý trả lời
Trong bài thơ này, Phạm Tiến Duật dùng những từ ngữ rất giản dị, rất sống, đầy sức gợi. Đó là những khẩu ngữ (ừ thì; mau thôi; nghĩa là;...); đó là những từ láy đan xen rất biểu cảm (ung dung; đột ngột; phì phèo; chông chênh). Những hư từ, liên hệ từ cũng được sử dụng rất nhiều: như, và rồi;.... trong những cấu trúc kéo dài câu thơ theo xu hướng câu văn xuôi. Đó là vì tác giả đã thêm vào thơ mình rất nhiều yếu tố tranh biện:
Không có kính không phải vì xe không có kính
Bom giật bom rung kính vỡ đi rồi...
... Chung bát đũa nghĩa là gia đình đấy...
Giọng điệu bài thơ khá đa dạng, uyển chuyển, đan xen giữa giọng biện luận, giọng bông đùa và giọng trang nghiêm.
Đặc điểm ngôn ngữ, giọng điệu này giúp nhà thơ vẽ chân dung người lính rất chân thực và sinh động. Đọc lên, chúng ta có lúc quên mất cả câu thơ mà tưởng như đang đối diện trực tiếp với hình tượng. Ngôn ngữ giản dị, trẻ trung, có phần tếu táo đúng là cách nói của những người lính trẻ. Giọng điệu cũng đúng là giọng điệu của họ, với những nét tính cách đa dạng, phong phú của họ: Lúc trầm tư suy nghĩ, lúc mơ màng lãng mạn, khi tếu táo bông đùa, có lúc lại tha thiết, say sưa. Dường như tác giả đã đưa được hơi thở ấm nóng của lớp lính trẻ “Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước” ngày nào, gìn giữ trong câu thơ mình cho đến tận hôm nay.
Câu hỏi 4: Cảm nghĩ của em về thế hệ trẻ thời kháng chiến chống Mỹ qua hình ảnh người lính trong bài thơ? So sánh hình ảnh người lính ở bài thơ này và ở bài Đồng chí.
a. Hướng dẫn tìm hiểu
Xem lại bài học trước (bài Đồng chí), liệt kê những đặc điểm tính cách của người lính ở hai bài thơ, đối chiếu, so sánh và khái quát điểm khác biệt và những điểm chung của hai thế hệ đánh giặc - thời chống Pháp và thời chống Mỹ.
b. Gợi ý trả lời
Trong hai bài thơ Đồng chí của Chính Hữu và Bài thơ về tiểu đội xe không kính của Phạm Tiến Duật, chúng ta đều bắt gặp hình ảnh người lính Việt Nam nhưng ở hai giai đoạn khác nhau, một là anh lính Cụ Hồ thời kháng chiến chống Pháp và một là anh bộ đội Trường Sơn thời chống Mỹ. Ở họ đều nổi bật lên nét đẹp của tình đồng đội, tình yêu nước và ý chí khắc phục gian khổ hi sinh, dũng cảm bước vào cuộc chiến đấu không hề run sợ. Nhưng đọc hai bài thơ người đọc vẫn nhận ra những nét khác biệt rất cơ bản, tiêu biểu cho những đặc điểm của thế hệ trẻ đất nước ở hai giai đoạn.
Nếu như những người lính trong thơ Chính Hữu vốn xuất thân nông dân, mộc mạc, giản dị, mang nặng hình bóng quê nhà “nước mặn đồng chua”, chịu nhiều thiếu thốn về cả điều kiện sinh hoạt (áo rách vai, quần vá, chân không giầy...) thì anh lính thời chống Mỹ mà Phạm Tiến Duật thể hiện đã rất khác. Họ cũng thiếu thốn, gian khổ đấy nhưng cuộc chiến đấu của họ đã có xe tăng, máy bay, ôtô tải đạn, tải thương... chứ không còn thô như thế hệ cha anh thuở trước, ở họ toát lên nét trẻ trung, sôi nổi của tuổi trẻ. Họ đã được thở bầu không khí thời đại mới, mang trong mình một tâm thế mới. Từ anh lính lãng mạn thấy “đầu súng trăng treo” đến anh chiến sĩ lái xe “thấy sao trời và đột ngột cánh chim, như sa như ùa vào buồng lái” đã là một khoảng cách khá xa.
Đó là sự cách biệt về mặt thời đại. Trước kia, trong kháng chiến chông Pháp, quân ta còn non yếu, vũ khí trang bị còn thô sơ, quân lính chủ yếu xuất thân từ tầng lớp nông dân... Còn trong kháng chiến chông Mĩ, ta đã ở vào một vị thế mới: vũ khí, phương tiện được trang bị nhiều hơn, kiến thức, văn hoá cũng được nâng cao. Quan trọng nhất là đồng thời với việc dồn sức cho miền Nam đánh Mĩ thì miền Bắc đang hối hả vươn mình xây dựng chủ nghĩa xã hội. Với một hậu phương vững chắc ở sau lưng, thế hệ trẻ bước vào cuộc chiến đấu dường như tự tin hơn, vững vàng hơn và vẫn giữ vẹn nguyên con mắt tươi xanh, lạc quan cho một tương lai tươi sáng. Cái tài của Phạm Tiến Duật là ở chỗ đã tái hiện được hơi thơ ấm nóng thời đại, không khí rộn rã, cả nước ra quân trong bài thơ rất độc đáo của mình.
Giải Tiếng Anh 9 Kết nối tri thức, Unit 6: Getting Started