Trả lời câu hỏi 3 SGK Ngữ văn 9 trang 86.

а. Hướng dẫn tìm hiểu

Đọc kĩ sáu câu thơ cuối của đoạn trích. Đoạn thơ này trực tiếp miêu tả về những nhân vật nào? cảnh vật và con người được tác giả gợi tả bằng những chi tiết gì? Chú ý các từ láy được tác giả sử dụng trong đoạn trích. Đứng trước cảnh tượng này, chúng ta thường có cảm xúc suy nghĩ gì?

b. Gợi ý trả lời

Như một quy luật, hội vui cũng có lúc tàn. Lễ tảo mộ, hội du xuân khép lại khi chiều buông xuống: “Tà tà bóng ngả về tây”. Câu thơ không chỉ tả cảnh mặt trời đã lặn mà nó là tiếng chuông báo hiệu ngày đã tàn, cuộc vui đã kết thúc. Nhịp thơ chậm rãi và như chùng hẳn xuống với 10 thanh bằng trong hai câu thơ lục bát (14 từ). Cảnh vui kết thúc, chị em Kiều ra về trong trời chiều nhạt bóng hỏi sao không khỏi thơ thẩn buồn. Cử chỉ, nhịp chân chậm hơn, chỉ bước dần như níu kéo một điều gì đó. Một cái nhìn man mác bâng khuâng “lần xem” cảnh vật. Nhưng tất cả đều nhỏ bé, đơn sơ. Không còn những con đường tấp nập dòng người đi trẩy hội, rực rỡ sắc màu, ngựa xe tấp nập nữa. Chỉ còn lại một ‘‘ngọn tiểu khê”, một “nhịp cầu nho nhỏ” bắc ngang cuối ghềnh. Cả một không gian êm đềm vắng lặng và trĩu nặng tâm tư của con người nên phong cảnh cũng thanh thanh, dòng nước “nao nao” buồn. Tâm tình của chị em Kiều như cũng dịu lại trong bóng tà dương, như đang chờ đợi một cái gì sẽ đến, sẽ tìm thấy. Các từ láy tượng hình “thanh thanh”, “nao nao”, “nho nhỏ” được Nguyễn Du sử dụng hết sức tài tình, gợi lên sự nhạt nhòa của cảnh vật và sự rung động của tâm hồn giai nhân khi ngày đã tàn, hội vui đã dứt. Nỗi niềm man mác, bâng khuâng thấm sâu vào cảnh vật và lan tỏa trong tâm hồn giai nhân đa sầu, đa cảm.

Cảnh vật và thời gian được miêu tả bằng bút pháp ước lệ tượng trưng nhưng rất sống động, gần gũi, thân quen đối với mỗi người dân Việt Nam. Không có gì xa lạ, một dòng tiểu khê, dịp cầu nho nhỏ cuối ghềnh hay dòng nước uốn lượn chính là cảnh nơi thôn quê đất nước mình. Trong vần thơ bác học, tài hoa của Nguyễn Du, hồn dân tộc vẫn tham đảm, lan tỏa làm nên những câu thơ tuyệt bút.