I. Trong cuộc sống thường ngày, không thiếu người đưa ra những phán xét phiến diện, lấy sự hiểu biết không rõ ràng về một chi tiết, một bộ phận rồi quyết đoán bộ phận ấy chi tiết ấy là cái toàn thể đã tạo nên những mâu thuẫn, bất hoà không đáng có. Nhưng để giúp những người này nhận ra sự sai lầm của họ cũng không dễ dàng gì. Khi không thể nói thẳng về sự sai lầm ấy vì ngại chạm tự ái, người đời thường kể lại chuyện ngụ ngôn Thầy bói xem voi để giúp họ tự nhận ra sai lầm và tự sửa sai.

I. Truyện cổ tích có khá nhiều truyện thần kì kể về những nhân vật bất hạnh. Có hoàn cảnh sống vô cùng khó khăn, đau khổ... như những trẻ mồ côi, mẹ ghẻ con chồng, người đầy tớ, người em út, người có hình dạng xấu xí như các truyện: Tấm - Cám, Sọ Dừa, Lấy vợ Cóc... của Việt Nam, và Cây bút thần của Trung Quốc thuộc loại truyện cổ này. Truyện giới thiệu hoàn cảnh và cuộc đời của cậu bé Mã Lương giàu đam mê, nhân hậu...

I. Các truyền thuyết kể lại về thời đại Hùng Vương, nhân vật xuất hiện thường là những nhân vật thần thoại. Càng về sau, nhân vật xuất hiện trong truyền thuyết thường là các vị anh hùng có ghi trong lịch sử dân tộc, nhân vật thần thoại chỉ xuất hiện ở những tình huống đặc biệt nhất. Đây là nhân vật Long Quân, Rùa Vàng trong truyền thuyết kể về công cuộc kháng chiến chống giặc ngoại xâm vào thời Hậu Lê, với ý nghĩa là giải thích địa danh hồ Hoàn Kiếm.

I. Truyền thuyết đã giúp người đời sau như chúng ta biết được nguồn gốc dân tộc, hiểu sự nghiệp dựng nước, phát triển nghề nông, chống giặc ngoại xâm... thì nay còn giúp ta hiểu thêm quan niệm, và cách sống của người xưa với hiện tượng mưa lũ qua truyền thuyết Sơn Tinh - Thủy Tinh.

I. Truyền thuyết có vị trí đặc biệt trong kho tàng văn chương Việt Nam. Nhờ chúng mà người đời sau biết được nguồn gốc nòi giống. Nhờ chúng mà người đời sau biết được công lao dựng nước, tạo nên phong tục tập quán, bước đầu xây dựng bản sắc văn hóa dân tộc. Và cũng nhờ chúng mà người đời sau thấy rõ tinh thần yêu nước của tổ tiên mà truyền thuyết Thánh Gióng là truyện tiêu biểu.

I. Thời đại Hùng Vương - thời đại mở đầu lịch sử Việt Nam đã gợi lên những truyền thuyết không chỉ nhằm giải thích nguồn gốc của dân tộc, sự hình thành Nhà nước phong kiến mà còn nhằm giải thích, ca ngợi nghề nông, quan niệm cổ sơ về Trời – Đất, và sự hình thành tập tục đón Tết của người Việt Nam mà Bánh chưng, bánh giầy là một truyền thuyết tiêu biểu.